เชียงราย พื้นที่แห่งการสร้างสรรค์และการต่อรองทางวัฒนธรรมระหว่างอัตลักษณ์ล้านนา กับความเป็นสากล
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งวิเคราะห์จังหวัดเชียงรายในฐานะ “พื้นที่การสื่อสารเชิงวัฒนธรรม” ที่อัตลักษณ์ล้านนาไม่ได้ดำรงอยู่อย่างคงที่ หากถูกสื่อสาร ผลิตซ้ำ และต่อรองอย่างต่อเนื่องภายใต้บริบทโลกาภิวัตน์และการพัฒนาเมืองสร้างสรรค์ แนวคิดทุนทางวัฒนธรรมและทุนเชิงสัญลักษณ์ถูกใช้เพื่ออธิบายกระบวนการสั่งสม–แปลงทุนของกลุ่มผู้สื่อสารในพื้นที่ ขณะเดียวกัน แนวคิดพื้นที่ที่สามถูกใช้เพื่อทำความเข้าใจการผสมผสานและการสร้างความหมายใหม่ของอัตลักษณ์ท้องถิ่นเมื่อเผชิญแรงกดทับจากศูนย์กลางและแรงดึงดูดจากเวทีโลก ผลการสังเคราะห์เสนอการแบ่งพัฒนาการออกเป็น 4 ยุคตามผู้สื่อสารหลัก พื้นที่/ช่องทางการสื่อสาร และรูปแบบการต่อรองอัตลักษณ์ ได้แก่ (1) ยุคการสื่อสารแบบชุมชนและมุขปาฐะ ที่วัดและชุมชนทำหน้าที่เป็นพื้นที่สะสมองค์ความรู้และธำรงจารีต (2) ยุคการสื่อสารผ่านพื้นที่ศิลปะและปัจเจกบุคคล ที่ศิลปินใช้สถาปัตยกรรม/พื้นที่ศิลปะเป็นสื่อหลักในการประกาศอัตลักษณ์และสร้างความหมายใหม่ (3) ยุคการสื่อสารผ่านเครือข่ายศิลปินและพื้นที่กลาง ที่การรวมกลุ่มและพื้นที่เชื่อมต่อช่วยขยายการสื่อสารสู่สาธารณะและเศรษฐกิจการท่องเที่ยวเชิงศิลป์ และ (4) ยุคการสื่อสารข้ามพรมแดนและเวทีโลก ที่เชียงรายยกระดับสู่การเป็นพื้นที่ศิลปะร่วมสมัยนานาชาติและได้รับการรับรองในระดับโลกภายใต้กรอบเมืองสร้างสรรค์ บทความชี้ให้เห็นว่า การพัฒนาเชียงรายสู่เมืองสร้างสรรค์มิได้เป็นเพียง “ผลลัพธ์ด้านภาพลักษณ์” หากเป็นกระบวนการต่อรองเชิงอำนาจผ่านการสื่อสารที่เกี่ยวข้องกับการนิยามความเป็นล้านนา การจัดสรรความชอบธรรมของผู้สื่อสาร และความสามารถในการแปลงทุนทางวัฒนธรรมให้เป็นทุนเชิงสัญลักษณ์ในระดับเมืองและระดับนานาชาติ ข้อค้นพบดังกล่าวสะท้อนความจำเป็นของการออกแบบนิเวศการสื่อสารเชิงวัฒนธรรมที่เปิดกว้าง เป็นธรรม และเอื้อต่อการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอย่างหลากหลาย เพื่อรองรับการพัฒนาเมืองสร้างสรรค์อย่างสมดุลและยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์บทความ
ผู้อ่านสามารถนำบทความไปใช้ ดัดแปลง เผยแพร่ หรืออ้างอิงได้โดยต้องระบุแหล่งที่มาอย่างชัดเจน และต้องไม่ใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้า
บทความที่เผยแพร่ในวารสารนี้เป็นความคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนแต่ละท่าน ซึ่งไม่จำเป็นต้องสอดคล้องกับความคิดเห็นของกองบรรณาธิการหรือคณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
กวินพร เจริญศรี. (2567, 9 ธันวาคม). เชียงรายเปิดโลกมหกรรมศิลปะร่วมสมัยนานาชาติThailand Biennale, Chiang Rai 2023: The Open World.สถาบันปรีดีพนมยงค์.
กนกพร โชคจรัสกุล. (2565, 31 ธันวาคม). ‘ขัวศิลปะ’ เชียงราย สะพานเชื่อมศิลปะสู่สังคม. กรุงเทพธุรกิจ.
กาญจนา ตุ้มกลีบ และคณะ. (2563). พลวัตรร่วมสมัย: เชียงรายศิลปะ. สำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย กระทรวงวัฒนธรรม. https://anyflip. com/ ipphi/tdem/basic
กาญจนา ตุ้มกลีบ และคณะ. (2563). บ้านศิลปินเชียงราย. สำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย กระทรวงวัฒนธรรม. https://pubhtml5.com/pqqj/pppz /basic
กมลวรรณ บุญโพธิ์แก้ว. (2560). การเมืองของการสร้างงานศิลปะ: ชาติพันธุ์นิพนธ์ของปฏิบัติการนิทรรศการศิลปะในประเทศไทยหลัง พ.ศ. 2540 [ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต], มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
กระทรวงวัฒนธรรม. (2566). เชียงรายเมืองสร้างสรรค์: แผนยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองสร้างสรรค์ด้านการออกแบบ พ.ศ. 2566–2570.
กรมประชาสัมพันธ์. (2566, 6 พฤศจิกายน). ยูเนสโกประกาศรับรอง “เชียงราย” เป็นเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ด้านการออกแบบขององค์การยูเนสโก ประจำปี ค.ศ. 2023. https://www.prd.go.th/th/content/category/-de tail/id/31/iid/229802
ขนิษฐา โชติกวณิชย์. (2563). ต้นแบบการพัฒนาเมืองสู่การเป็นเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ขององค์การยูเนสโก [รายงานการศึกษาส่วนบุคคลหลักสูตรนักบริหารการทูต], สถาบันการต่างประเทศเทวะวงศ์วโรปการ กระทรวงการต่างประเทศ.
ฐิติวรดา ธนปัญญาพร. (2565). วัดร่องขุ่นกับการเมืองท้องถิ่น [การค้นคว้าอิสระปริญญามหาบัณฑิต], มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
ทรงเดช ทิพย์ทอง. (2563). การพัฒนาเครือข่ายแหล่งท่องเที่ยววิถีศิลป์บนเส้นทางบ้านศิลปินล้านนา. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 11(2), 311–324.
เทศบาลนครเชียงราย. (2566). รายงานความก้าวหน้าโครงการเชียงรายเมืองศิลป์ (Chiang Rai Art City).
บูร์ดิเยอ, ปิแอร์. (2550). เศรษฐกิจของทรัพย์สินเชิงสัญลักษณ์ (ชนิดา เสงี่ยมไพศาลสุข, ผู้แปล). ศูนย์หนังสือจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พลเดช ปิ่นประทีป. (2566, 18 กันยายน). ไปแอ่วเจียงฮาย สไตล์เมืองศิลปิน. สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน). https://web.codi.or.th /chiangrai-artist-city
พระครูวิมลศิลปกิจ (เรืองฤทธิ์ แก้วเปียง). (2561). เชียงรายเมืองแห่งศิลปะ. http://pbs.mcu.ac.th/wp-content/uploads/2018/05/05.-เชียงราย-44-53.pdf
พีรดร แก้วลาย, และทิพย์สุดา จันทร์แจ่มหล้า. (2556). เมืองสร้างสรรค์: แนวทางการพัฒนาเมืองจากสินทรัพย์สร้างสรรค์ท้องถิ่นไทย. สถาบันพระปกเกล้า.
รุ้งนภา ยรรยงเกษมสุข. (2559). โลกาภิวัตน์ ท้องถิ่นนิยม กับการโหยหาอดีต. วารสารเศรษฐศาสตร์การเมืองบูรพา, 2(2). https://ojs.lib.buu.ac.th/ index.php/poleco/article/view/4222/1463
ผู้จัดการออนไลน์. (2555, 9 ธันวาคม). “ขัวศิลปะ” ยูโทเปียของกว่า 100 ศิลปินเชียงราย. https://mgronline.com/celebonline/detail/9550000149648
พลวัฒ ประพัฒน์ทอง และคณะ. (2550). รูปแบบและแนวทางการจัดการท่องเที่ยวบ้านศิลปินเชียงราย: ชุดโครงการการพัฒนาและจัดการการท่องเที่ยวเชิงพื้นที่อย่างยั่งยืน กลุ่มจังหวัดล้านนา [รายงานการวิจัย]. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
สุวัฒน์ สุวฑฺฒโน, ทองหยู่ สิทฺธิเมธี, พูลสวัสดิ์ ญาณสิริ, พระครูสันตยาภิรัต, และพระวชิรปัญยาภรณ์. (2568). วิเคราะห์ศูนย์การเรียนรู้พุทธศิลป์เพื่อขับเคลื่อนยุทธศาสตร์เชียงรายเมืองศิลปะ. วารสารนวพุทธศาสตร์, 4(1), 16–28.
สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์. (2565). คู่มือพัฒนาแผนงานการขับเคลื่อนเมืองสร้างสรรค์: โครงการวิจัยศึกษาแนวทางการพัฒนาเมืองสร้างสรรค์ด้วยมรดกทางวัฒนธรรม. สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน). https://creativecity.cea.or.th/th/about-us/creative-city-toolkit
สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์. (2567). CEA หนุนศักยภาพเชียงราย 'เมืองสร้างสรรค์ด้านการออกแบบ' ของยูเนสโก ในงาน Chiang Rai Sustainable Design Week 2024. https://www.cea.or.th/th/news-updates/CRSDW2024
สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดเชียงราย. (2566, 9 ธันวาคม). เปิดแล้วยิ่งใหญ่อลังการ มหกรรมศิลปะร่วมสมัยนานาชาติ Thailand Biennale, Chiang Rai 2023. https://thainews.prd.go.th
องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน. (2566, 16 พฤศจิกายน). เชียงรายเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ของยูเนสโก (Creative City Chiang Rai). https://dasta.or.th/th/news/1737
iURBAN. (2565, 1 เมษายน). CIAM พิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยนานาชาติแห่งแรกของเชียงราย. https://www.iurban.in.th/inspiration/ciam-chiangrai
Nakorn Chiang Rai News. (2568, 20 ธันวาคม). นวัตกรรม NbS และพลังศิลปะ ทางรอดใหม่ของเชียงรายท่ามกลางปัญหาน้ำท่วมและ PM2.5 ปี 2568. https://nakornchiangrainews.com/urban-resilience-art-exhibition-chiang-rai/
ภาษาอังกฤษ
Thailand Biennale, Chiang Rai 2023. (2566). Concept TBC: The Open World. https://tbc2023.thailandbiennale.org/about/concept-tbc-the-open-world/
Bhabha, H. K. (1984). Of mimicry and man: The ambivalence of colonial discourse. October, 28, 125–133.
Bhabha, H. K. (2004). The location of culture (2nd ed.). Routledge.
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood Press.
UNESCO. (2023). Chiang Rai – UNESCO Creative Cities Network.https://www. unesco.org/en/creative-cities/chiang-rai
