การรับฟังพยานหลักฐานนอกสำนวนในคดีอาญา

บทคัดย่อ

          มีกฎหมายสองระบบในโลก กล่าวคือ คอมมอนลอว์ และซีวิลลอว์ คอมมอนลอว์ยึดระบบกล่าวหาเป็นกฎหมายของตนว่าด้วยพยานหลักฐาน ซีวิลลอว์ยึดระบบไต่สวนเป็นกฎหมายของตนว่าด้วยพยานหลักฐาน ตามระบบกล่าวหา โจทก์จะต้องกล่าวหาและพิสูจน์ว่าจำเลยผิด และจำเลยต้องต่อสู้และพิสูจน์ว่าตนไม่ผิด คู่พิพาทจะต้องนำพยานหลักฐานของตนแต่ละฝ่ายมาพิสูจน์ข้อกล่าวหาและข้อต่อสู้ของตน สิ่งนี้จะต้องทำภายใต้กระบวนการทางกฎหมายที่เข้มงวด ศาลจะต้องสอดส่องว่ากระบวนการได้รับความเคารพหรือไม่ แต่จะไม่เข้าไปแทรกแซงกระบวนการ ส่วนระบบไต่สวน ศาลไม่เพียงจะต้องสอดส่องว่ากระบวนการได้รับความเคารพหรือไม่ แต่จะเข้าไปแทรกแซงกระบวนการเพื่อไต่สวนหาความจริงของคดี  ศาลสามารถพิจารณาได้ทั้งพยานหลักฐานในสำนวน และพยานหลักฐานนอกสำนวน

          แม้ว่าประเทศไทยจะเป็นรัฐซีวิลลอว์ ระบบกฎหมายของรัฐว่าด้วยพยานหลักฐานเป็นระบบผสมทั้งซีวิลลอว์และคอมมอนลอว์ ศาลไทยมีอำนาจที่จะไต่สวนพยานหลักฐานเพื่อค้นหาความจริงของคดี ซึ่งการวินิจฉัยข้อเท็จจริงในคดีจะต้องใช้พยานหลักฐาน โดยขั้นตอนการรับฟังพยานหลักฐานเป็นการคัดเลือกพยานหลักฐานเพื่อใช้พิสูจน์ความผิดหรือบริสุทธิ์ของจำเลย จากการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพพบว่าหลักในการรับฟังพยานหลักฐานในสำนวนของไทยใช้หลักการรับฟังพยานโดยดุลพินิจ ส่วนหลักในการรับฟังพยานหลักฐานนอกสำนวนจะใช้หลักการรับพยานโดยกฎหมาย ซึ่งพยานหลักฐานนอกสำนวน หมายถึง “พยานหลักฐานที่ไม่ผ่านกระบวนการนำสืบเข้ามาในสำนวนคดีนั้นตามหลักกฎหมายว่าด้วยการสืบพยานหลักฐาน” พยานหลักฐานประเภทนี้ค่อนข้างอันตรายต่อการทำให้ศาลเกิดอคติ เพราะไม่ผ่านกระบวนการสืบพยาน คู่ความจึงไม่มีโอกาสค้านข้อเท็จจริงที่เกิดจากพยานหลักฐานนั้น แต่ก็ไม่ควรตัดทิ้งเสียเลย ควรใช้ประกอบกับพยานหลักฐานอื่นให้มีน้ำหนักมั่นคง หรือใช้ขยายผลเพื่อนำไปสู่พยานหลักฐานอื่นอันทำให้ความจริงในคดีกระจ่างขึ้น หรือใช้พิจารณากำหนดโทษที่จำเลยควรได้รับ

          ดังนั้น จึงเสนอเพื่อพิจารณาว่าศาลไทยควรใช้อำนาจไต่สวนของตนมากขึ้นหรือไม่ เพื่อไต่สวนหาความจริงของคดีเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม โดยเห็นควรให้มีการกำหนดในกฎหมายลักษณะพยานของไทยให้ชัดเจนไว้โดยเฉพาะว่าพยานหลักฐานนอกสำนวนชนิดใดรับฟังได้ โดยคำนึงถึงคุณค่าในเชิงพิสูจน์ของพยานหลักฐานนอกสำนวนในแต่ละชนิด รวมถึงคำนึงถึงขั้นตอนในการรับฟังเพื่อนำไปพิสูจน์ข้อเท็จจริงในคดี และควรนำหลักฟังความทุกฝ่ายมาใช้ควบคู่กับหลักการรับฟังพยานหลักฐานนอกสำนวนด้วย