การสื่อสารนโยบาย OTT ของสำนักงาน กสทช. : กรณีศึกษาพลวัตระหว่างแนวร่วมและยุทธศาสตร์กำกับดูแล
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มุ่งวิเคราะห์พลวัตการสื่อสารเชิงนโยบายของสำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) ต่อบริการ Over-the-Top (OTT) โดยอาศัยกรอบทฤษฎีแนวร่วมสนับสนุน (Advocacy Coalition Framework: ACF) เพื่ออธิบายความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างแนวร่วมหลักสี่กลุ่ม ได้แก่ อุตสาหกรรมสื่อดั้งเดิม แพลตฟอร์มดิจิทัล ภาคประชาสังคม และหน่วยงานรัฐ ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า แม้ภูมิทัศน์เทคโนโลยีดิจิทัลจะเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว แต่ทิศทางนโยบายกลับเคลื่อนตัวอย่างเชื่องช้า อันเป็นผลจากความเหนียวแน่นของความเชื่อหลักเชิงนโยบาย (policy core beliefs)
ที่แนวร่วมแต่ละฝ่ายยึดถืออย่างมั่นคง
การสังเคราะห์ข้อมูลชี้ว่า กสทช. ค่อย ๆ ปรับโทนการสื่อสารจากการเน้นเพียง “การศึกษาและติดตาม” ไปสู่การเน้น “การแข่งขันที่เป็นธรรมและการพัฒนาอุตสาหกรรม” โดยยังคงรักษาหลักการคุ้มครองผู้บริโภคเป็นแกนกลาง การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นผ่านกลไกการเรียนรู้เชิงนโยบาย (policy-oriented learning) ซึ่งได้รับแรงเร่งเร้าจากเหตุการณ์สำคัญอย่างการแพร่ระบาดของโควิด-19 ทั้งนี้ กสทช. แสดงบทบาทในฐานะคนกลางเชิงนโยบาย (policy broker) โดยนำเสนอยุทธศาสตร์การกำกับดูแลที่หลากหลาย เช่น การกำกับดูแลแบบแบ่งชั้น (tiered regulation) การกำกับดูแลร่วม/การกำกับดูแลโดยผู้ประกอบการ (co- regulation/self-regulation) และการจัดตั้งพื้นที่ทดลองนวัตกรรม (regulatory sandbox)
อย่างไรก็ดี บทความชี้ให้เห็นข้อจำกัดของ ACF แบบดั้งเดิมเมื่อถูกนำมาใช้วิเคราะห์นโยบายในบริบทแพลตฟอร์มระดับโลกที่มีลักษณะข้ามพรมแดน ซึ่งเผชิญปัญหาทั้ง ความไม่สมดุลของอำนาจ (asymmetric power) และ ความเร็วของการเปลี่ยนแปลง (speed of change) ที่สูงกว่ามาตรฐานการวิเคราะห์ทั่วไป เพื่อแก้ข้อจำกัดนี้ งานศึกษาจึงเสนอการพัฒนาไปสู่ กรอบแนวร่วมหลายระดับ (multi-level ACF) ที่บูรณาการแนวคิดว่าด้วยการกำกับดูแลแพลตฟอร์ม (platform governance) เข้าด้วยกัน เพื่อเพิ่มศักยภาพในการอธิบายปรากฏการณ์และออกแบบนโยบายดิจิทัลให้สอดคล้องกับพลวัตโลกปัจจุบัน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์บทความ
ผู้อ่านสามารถนำบทความไปใช้ ดัดแปลง เผยแพร่ หรืออ้างอิงได้โดยต้องระบุแหล่งที่มาอย่างชัดเจน และต้องไม่ใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้า
บทความที่เผยแพร่ในวารสารนี้เป็นความคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนแต่ละท่าน ซึ่งไม่จำเป็นต้องสอดคล้องกับความคิดเห็นของกองบรรณาธิการหรือคณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ศูนย์บริการวิชาการ. (2563). รายงานผลการศึกษาฉบับสมบูรณ์ โครงการ “ศึกษาผลกระทบของ OTT ต่อกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ และแนวทางการส่งเสริมและกำกับดูแล” เล่มที่ 1: การประเมินผลกระทบของการให้บริการ OTT ต่ออุตสาหกรรมสื่อ สังคม และเศรษฐกิจไทย. สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ.
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ศูนย์บริการวิชาการ. (2563). รายงานผลการศึกษาฉบับสมบูรณ์ โครงการ “ศึกษาผลกระทบของ OTT ต่อกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ และแนวทางการส่งเสริมและกำกับดูแล” เล่มที่ 2: การส่งเสริมการประกอบกิจการ OTT ปัจจัยความสำเร็จของการผลิตและนำเสนอเนื้อหารายการผ่านบริการ OTT. สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ศูนย์บริการวิชาการ. (2563). รายงานผลการศึกษาฉบับสมบูรณ์โครงการ “ศึกษาผลกระทบของ OTT ต่อกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ และแนวทางการส่งเสริมและกำกับดูแล” เล่มที่ 3: การศึกษาในบริบทของไทย: กฎหมาย นโยบาย และแนวทางในการกำกับดูแลสื่อ. สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียงกิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ.
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ศูนย์บริการวิชาการ. (2563). รายงานผลการศึกษาฉบับสมบูรณ์ โครงการ “ศึกษาผลกระทบของ OTT ต่อกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ และแนวทางการส่งเสริมและกำกับดูแล” เล่มที่ 4: กรณีศึกษาต่างประเทศ: กฎหมาย นโยบาย แนวทางในการกำกับดูแลและการส่งเสริมสื่อ. สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียงกิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ.
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ศูนย์บริการวิชาการ. (2563). รายงานผลการศึกษาฉบับสมบูรณ์โครงการ “ศึกษาผลกระทบของ OTT ต่อกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ และแนวทางการส่งเสริมและกำกับดูแล” เล่มที่ 5: ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย: การกำกับดูแลบริการ OTT และการส่งเสริมและกำกับดูแลกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์. สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ.
ทักษิณา มีวัฒนะ. (2563). การศึกษาภาพรวมของธุรกิจผู้ให้บริการ OTT แบบ SVOD ในประเทศไทย. [การค้นคว้าอิสระปริญญามหาบัณฑิต], มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ปิญชาน พจนปรีชา. (2560). สภาพการณ์และความคิดเห็นเกี่ยวกับ OTT TV ในประเทศไทย. [การค้นคว้าอิสระปริญญามหาบัณฑิต],มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
รัชณีวรรณ ชาวนา. (2563). การกำกับดูแลบริการโทรทัศน์แบบโอทีทีในประเทศไทย. [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยรังสิต.
ศิริวรรณ อนันต์โท. (2564). ปัจจุบันและอนาคตของการให้บริการโทรทัศน์ผ่านโครงข่ายอินเทอร์เน็ตในประเทศไทย. วารสารบริหารธุรกิจและสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง. 4(3), 116-130.
สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ. (2560). รายงานการศึกษาสภาพการแข่งขันและแนวทางการกำกับดูแลกิจการ Over-The-Top (OTT). สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ.
สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ. (2566). รายงานผลการศึกษาฉบับสมบูรณ์: การกำกับดูแล OTT ในบริบทประเทศไทย. สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ.
Bangkok Post. (2017, June 16). NCC seeks registration of internet TV operators. สืบค้นเมื่อ 28 กันยายน 2568, จาก https://www.bangkokpost.com/business/
/ncc-seeks-registration-of-internet-tv-operators
Bangkok Post. (2017, June 20). NBTC to regulate OTT TV. สืบค้นเมื่อ 28 กันยายน 2568, จาก https://www.bangkokpost.com/business/1271663/nbtc-to-regulate-ott-tv
Bangkok Post. (2024, Apr 11). Fewer Thais watching TV. สืบค้นเมื่อ 28 กันยายน 2568, จาก https://www.bangkokpost.com/business/general/2764533/fewer-thais-watching-tv
TIME Consulting. (2560). รายงานศึกษาทางเลือกด้านการกำกับการแข่งขันสำหรับบริการ OTT (สืบค้นเมื่อ 28 กันยายน 2568)
Nation Thailand. (2017, June 16). NBTC seeks registration of internet TV operators. สืบค้นเมื่อ 28 กันยายน 2568, จาก https://www.nationthailand.com/business/30318504
Statista. (2021). Over-the-top (OTT) video revenue in Thailand from 2017 to 2023. Statista Research Department. สืบค้นเมื่อ 28 กันยายน 2568 , จากhttps://www.statista.com/statistics/1175879/thailand-ott-video-revenue/
ภาษาต่างประเทศ
Baumgartner, F. R., & Jones, B. D. (1993). Agendas and Instability in American Politics. University of Chicago Press.
Dimmick, J., Feaster, J. C., & Ramirez, A. (2011). The niches of interpersonal media: Relationships in time and space. New Media & Society, 13(8), 1265–1282.
Geels, F. W. (2002). Technological transitions as evolutionary reconfiguration processes. Research Policy, 31(8–9), 1257–1274.
Geels, F. W. (2006). The hygienic transition: A social–technical analysis. Technology in Society, 28(4), 445–476.
Gorwa, R. (2019). What is platform governance? Information, Communication & Society, 22(6), 854–871.
Heeks, R., et al. (2021). Digital inclusion and systemic change: Applying MLP. Information Technology for Development, 27(3), 461–480.
Ingold, K., & Varone, F. (2012). Treating policy brokers seriously: Evidence from climate policy. Journal of Public Administration Research and Theory, 22(2), 319–346.
Jenkins-Smith, H. C., Nohrstedt, D., Weible, C. M., & Sabatier, P. A. (2014). The Advocacy Coalition Framework: Foundations, evolution, and ongoing research. In Theories of the Policy Process (3rd ed.). Westview Press.
Lehman-Wilzig, S., & Cohen-Avigdor, N. (2004). The advent of the new media: Technological, cultural and political impact. Technology in Society, 26(2–3), 125–147.
MacKinnon, R. (2012). Consent of the Networked: The Worldwide Struggle for Internet Freedom. Basic Books.
Nickerson, R. (1998). Confirmation bias: A ubiquitous phenomenon. Review of General Psychology, 2(2), 175–220.
Sabatier, P. A. (1988). An advocacy coalition framework of policy change. Policy Sciences, 21(2–3), 129–168.
Sabatier, P. A. (1998). The advocacy coalition framework: Revisions and relevance. Journal of European Public Policy, 5(1), 98–130.
Sabatier, P. A., & Jenkins‐Smith, H. C. (1993; 2007). Policy Change and Learning: An Advocacy Coalition Approach; Theories of the Policy Process (2nd ed.). Westview Press.
Sabatier, P. A., & Weible, C. M. (2007). The ACF: Innovations and clarifications. In Theories of the Policy Process (2nd ed.). Westview Press.
Tusikov, N. (2020). Platform governance: Collaborations and responsibilities. In Graham, M. & Dutton, W. (Eds.), Society and the Internet (2nd ed.). Oxford University Press.
van Dijck, J., Poell, T., & de Waal, M. (2018). The Platform Society: Public Values in a Connective World. Oxford University Press.
Weible, C. M., & Jenkins‐Smith, H. C. (2016). The ACF: An overview. In Theories of the Policy Process (4th ed.). Routledge.
Weible, C. M., Sabatier, P. A., & McQueen, K. (2009). Themes in policy process research. Policy Studies Journal, 37(1), 121–140.
Weible, C. M., et al. (2020). Theories of the Policy Process (4th ed.). Routledge.
