ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับบทบาทของคณะผู้พิจารณาในการแสวงหาข้อเท็จจริง ในคดีที่พระภิกษุถูกกล่าวหาว่าล่วงละเมิดพระธรรมวินัย

บทคัดย่อ

          แม้พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และกฎมหาเถรสมาคมที่ตราขึ้นตามกฎหมายดังกล่าวจะให้คณะผู้พิจารณามีอำนาจหน้าที่อย่างกว้างขวางในการแสวงหาข้อเท็จจริงในคดี แต่การวิจัยพบข้อจำกัดเชิงโครงสร้างสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ (1) การขาดอำนาจบังคับบุคคลภายนอกองค์กรศาสนาให้มาให้ถ้อยคำหรือส่งมอบพยานหลักฐาน (2) การขาดอำนาจให้หน่วยงานของรัฐหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐดำเนินการเพื่อประโยชน์แก่การพิจารณาวินิจฉัย และ (3) การขาดหน่วยงานหรือบุคลากรสนับสนุนที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านในการรวบรวมพยานหลักฐาน ซึ่งส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพและความถูกต้องเป็นธรรมในการวินิจฉัย จากการศึกษากฎหมายเปรียบเทียบพบว่าระบบการแสวงหาข้อเท็จจริงในคดีขององค์กรศาสนาในต่างประเทศ เช่น ศรีลังกา เมียนมา และศาสนจักรโรมันคาทอลิก ล้วนใช้ระบบไต่สวนโดยให้ผู้วินิจฉัยหรือผู้พิพากษามีบทบาทสำคัญในการซักถามและรวบรวมพยานหลักฐานอันสะท้อนถึงความมุ่งหมายในการค้นหาความจริงแท้ และเมื่อเทียบกับบริบทของไทยในทางประวัติศาสตร์พบว่ากฎหมายในอดีตเคยมีระบบที่เปิดโอกาสให้คณะสงฆ์ใช้อำนาจบังคับและได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานของรัฐ แต่กฎหมายปัจจุบันกลับลดทอนอำนาจดังกล่าวลง ข้อเสนอเชิงนโยบายทางกฎหมายจึงมุ่งไปที่การปรับปรุงพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 โดยให้คณะผู้พิจารณามีสถานะเป็นเจ้าพนักงานในการยุติธรรมตามความในประมวลกฎหมายอาญา เพื่อให้มีอำนาจเรียกเอกสาร หลักฐาน และบุคคล รวมทั้งสั่งการให้หน่วยงานของรัฐหรือพนักงานสอบสอบสนับสนุนการดำเนินการได้ อีกทั้งควรจัดตั้งระบบผู้ช่วยคณะผู้พิจารณาเพื่อช่วยรวบรวมพยานหลักฐานอย่างมีประสิทธิภาพ แนวทางดังกล่าวจะช่วยให้กระบวนพิจารณาวินิจฉัยมีความน่าเชื่อถือ เป็นธรรม และคงไว้ซึ่งความศรัทธาต่อพระพุทธศาสนาในสังคม