จากวัตถุดิบสู่ผลิตภัณฑ์คุณค่า: พลวัตการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์เกษตรในบริบทวิสาหกิจชุมชนน่านมอลต์
บทคัดย่อ
การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยความสำเร็จในการสร้างมูลค่าเพิ่มผลิตภัณฑ์เกษตรของวิสาหกิจชุมชนน่านมอลต์ ตำบลกลางเวียง อำเภอเวียงสา จังหวัดน่าน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพแบบกรณีศึกษาเชิงลึก เก็บรวบรวมข้อมูลผ่านการสนทนากลุ่ม จากผู้ให้ข้อมูลหลัก 15 คน ประกอบด้วย ผู้นำและสมาชิกวิสาหกิจชุมชน เจ้าหน้าที่ภาครัฐ และผู้เชี่ยวชาญ โดยนำกรอบแนวคิดการสร้างมูลค่าเพิ่ม ทุนทางวัฒนธรรม และความได้เปรียบทางการแข่งขันมาบูรณาการในการวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า ความสำเร็จของวิสาหกิจชุมชนน่านมอลต์ในการพัฒนาข้าวสาลีท้องถิ่นให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์มอลต์นั้น เกิดจากการบูรณาการปัจจัยหลัก 5 ด้าน ได้แก่ (1) การพัฒนาผลิตภัณฑ์และนวัตกรรมที่เน้นคุณภาพเป็นหลักโดยไม่ใช้สารเคมี พร้อมทั้งสร้างผลิตภัณฑ์ใหม่ที่ตอบสนองต่อความต้องการเฉพาะของตลาด เช่น มอลต์แป้งและมอลต์สกัดชนิดเหลว (2) การบริหารจัดการที่มีภาวะผู้นำอันมีวิสัยทัศน์ที่ชัดเจน ระบบควบคุมต้นทุนเฉลี่ยรายปี และการจัดการความรู้อย่างเปิดกว้าง (3) ทุนทางวัฒนธรรมที่สะท้อนผ่านการรักษาภูมิปัญญาท้องถิ่นควบคู่กับการผสมผสานเทคโนโลยีสมัยใหม่ และการสร้างอัตลักษณ์เฉพาะถิ่น (4) กลยุทธ์การตลาดและการสร้างความสัมพันธ์กับลูกค้า รวมถึงการเปลี่ยนผ่านจากตลาดผู้บริโภคทั่วไป (B2C)
สู่ตลาดอุตสาหกรรม (B2B) และ (5) การสร้างเครือข่ายและความร่วมมือกับวิสาหกิจชุมชนอื่น หน่วยงานภาครัฐ และลูกค้าในลักษณะหุ้นส่วนระยะยาว การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าความยืดหยุ่นในการปรับตัว การเปลี่ยนทุนทางวัฒนธรรมให้เป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจ และการเลือกใช้กลยุทธ์การสร้างความแตกต่างมากกว่าการแข่งขันด้านราคา เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้วิสาหกิจชุมชนขนาดเล็กสามารถแข่งขันได้อย่างยั่งยืน ผลการวิจัยนี้อาจนำไปพัฒนาในการกำหนดนโยบายสนับสนุนวิสาหกิจชุมชนและการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากของประเทศ
Downloads
Article Details
รูปแบบการอ้างอิง
ประเภทบทความ
บทความวิจัย
หมวดหมู่
Copyright & License
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารศิลปะและวัฒนธรรมลุ่มแม่น้ำมูล
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความทุกเรื่องที่ตีพิมพ์ในรูปแบบ เปิดให้เข้าถึง (Open Access) ภายใต้สัญญาอนุญาต CC BY-NC-ND 4.0 จะสามารถเข้าถึงได้ฟรีทันทีและอย่างถาวรสำหรับทุกคน โดยผู้อ่านสามารถอ่าน ดาวน์โหลด ทำสำเนา แจกจ่าย พิมพ์ ค้นหา หรือเชื่อมโยงไปยังบทความได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย การใช้งานอนุญาตเฉพาะเพื่อวัตถุประสงค์ที่ไม่แสวงหากำไร (ไม่อนุญาตการใช้เพื่อการค้า) และต้องไม่ทำการดัดแปลงแก้ไขผลงาน (ไม่อนุญาตการดัดแปลง) การเข้าถึงไม่จำเป็นต้องขออนุญาตล่วงหน้าจากสำนักพิมพ์หรือผู้แต่ง ทั้งนี้ต้องมีการอ้างอิงถึงแหล่งตีพิมพ์ต้นฉบับอย่างถูกต้องและเหมาะสม
เอกสารอ้างอิง
กรมการพัฒนาชุมชน. (2554). คู่มือการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน. กรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย.
กรมส่งเสริมการเกษตร. (2568). กรมส่งเสริมการเกษตรประกาศผลวิสาหกิจชุมชนดีเด่น ปี 2568 ยกย่อง 6 ชุมชนต้นแบบ สร้างรายได้-ขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก. กรมส่งเสริมการเกษตร.
ณภัทร ทิพย์ศรี, ภัทรา พรสมเสมอ, และ กนกอร จิตจำนงค์. (2560). ความสามารถการเป็นผู้ประกอบการกับความสำเร็จในการประกอบธุรกิจวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมในจังหวัดเชียงราย. วารสารบัญชีปริทัศน์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย, 2(1), 1 - 14.
นิออน ศรีสมยง. (2552). แนวทางการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรอย่างยั่งยืน กรณีศึกษา อำเภอวังน้ำเขียว จังหวัดนครราชสีมา [รายงานการศึกษาอิสระปริญญามหาบัณฑิตไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
ศิริพร เลิศยิ่งยศ. (2557). โครงการจัดทำแผนชุมชนที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตแบบมีส่วนร่วมของคนในหมู่บ้านโคกแฝก ตำบลขามทะเลสอ อำเภอขามทะเลสอ จังหวัดนครราชสีมา. Naresuan University Journal: Science and Technology (NUJST), 21(1), 93 - 106.
สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า. (2566). การพัฒนาศักยภาพวิสาหกิจชุมชน เพื่อยกระดับเศรษฐกิจฐานราก. สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า กระทรวงพาณิชย์.
อัญชลี หิรัญแพทย์, วราภรณ์ สารอินมูล และ ทมนี สุขใส. (2560, 10 มีนาคม). การจัดการห่วงโซ่อุปทานของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านโฉนดชุมชนคลองโยงลานตากฟ้า จ.นครปฐม. ใน เอกสารสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการระดับชาติ มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบูรณ์ ครั้งที่ 4, 36 - 43. มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบูรณ์.
Aaker, D. A. (1996). Building Strong Brands. Free Press.
Agrawal, A. (1995). Dismantling the Divide Between Indigenous and Scientific Knowledge. Development and Change, 26(3), 413 - 439. https://doi.org/10.1111/j.1467-7660.1995.tb00560.x.
Barney, J. (1991). Firm Resources and Sustained Competitive Advantage. Journal of Management, 17(1), 99 - 120. https://doi.org/10.1177/014920639101700108.
Berkes, F., Colding, J., & Folke, C. (2000). Rediscovery of Traditional Ecological Knowledge as Adaptive Management. Ecological Applications, 10(5), 1251 - 1262. https://doi.org/10.2307/2641280.
Bessière, J. (1998). Local Development and Heritage: Traditional Food and Cuisine as Tourist Attractions in Rural Areas. Sociologia Ruralis, 38(1), 21 - 34. https://doi.org/10.1111/1467-9523.00061.
Bourdieu, P. (1986). The Forms of Capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (241 - 258). Greenwood.
Fellows, P., & Hilmi, M. (2011). Selling Street and Snack Foods (FAO Diversification Booklet No. 18). Food and Agriculture Organization of the United Nations.
Fournier, S. (1998). Consumers and Their Brands: Developing Relationship Theory in Consumer Research. Journal of Consumer Research, 24(4), 343 - 373. https://doi.org/10.1086/209515.
Howells, J. (2002). Tacit Knowledge, Innovation and Economic Geography. Urban Studies, 39(5–6), 871–884. https://doi.org/10.1080/00420980220128354.
Ilbery, B., & Kneafsey, M. (2000). Producer Constructions of Quality in Regional Speciality Food Production: A Case Study from South West England. Journal of Rural Studies, 16(2), 217–230. https://doi.org/10.1016/S0743-0167(99)00041-8.
Ingram, V., Riisgaard, L., Waarts, Y., & Ton, G. (2023). Smallholder Participation in Modernising Agri-Food Value Chains in Thailand: The Role of Traditional Markets. The European Journal of Development Research, 35(3), 537–558. https://doi.org/10.1057/s41287-023-00587-9
Kaplinsky, R., & Morris, M. (2001). A Handbook for Value Chain Research. Institute of Development Studies, University of Sussex.
Maneenin, P., Pinichchan, G., Kamphangdee, S., Kootiphakdee, T., Laotanataworn, B., & Maneenin, T. (2024). Development of Community Enterprise for Sustainable Success: Lessons from The Tha Sap Coconut Shell Group in Yala, Thailand. Asian Interdisciplinary and Sustainability Review, 13(2), 25 - 32. https://doi.org/10.14456/aisr.2024.10.
Muangmee, C., Pongvatnanusorn, V., Sawangcharoen, K., Chaitorn, T., Kassakorn, N., & Saqib, S. E. (2024). Factors Influencing the Success of Processed Agricultural Products: An Empirical Study from Thailand. Sarhad Journal of Agriculture, 40(3), 1033 - 1045. https://dx.doi.org/10.17582/journal.sja/2024/40.3.1033.1045.
Nakhonsong, P., & Chamruspanth, V. (2024). Promoting Community Enterprises in Thailand: Challenges and Opportunities. Revista de Gestão Social e Ambiental, 18(4), e06505. https://doi.org/10.24857/rgsa.v18n4-123.
Oliver, R. L. (1999). Whence Consumer Loyalty? Journal of Marketing, 63(Special Issue), 33–44. https://doi.org/10.1177/00222429990634s105.
Porter, M. E. (1985). Competitive Advantage: Creating and sustaining superior performance. Free Press.
Putnam, R. D. (1993). Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy. Princeton University Press.
Ray, C. (1998). Culture, Intellectual Property and Territorial Rural Development. Sociologia Ruralis, 38(1), 3 - 20. https://doi.org/10.1111/1467-9523.00060.
Rundh, B. (2009). Packaging Design: Creating Competitive Advantage with Product Packaging. British Food Journal, 111(9), 988 - 1002. https://doi.org/10.1108/00070700910992880.
Senge, P. M. (1990). The Fifth Discipline : The Art and Practice of the Learning Organization. Doubleday.
Suwanmaneepong, S., Llones, C., Kerdsriserm, C., Khermkhan, J., Sabaijai, P. E., Samanakupt, T., ... & Dana, L. P. (2024). Participatory Value Chain Development. Insights from Community-based Enterprise in Rural Thailand. International Journal of Agricultural Sustainability, 22(1), 2371703.
Throsby, D. (2001). Economics and Culture. Cambridge University Press.
Tregear, A. (2003). From Stilton to Vimto: Using Food History to Re-think Typical Products in Rural Development. Sociologia Ruralis, 43(2), 91 - 107. https://doi.org/10.1111/1467-9523.00233.
Vivalt, E., & Coville, A. (2023). How do Policymakers Update Their Beliefs?. Journal of Development Economics, 165, 103121.
