ต้นดอกไม้แห่งศรัทธา : ภูมิปัญญาท้องถิ่นและอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชุมชน บ้านแสงภา อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์อัตลักษณ์ทางภูมิปัญญาของประเพณีแห่ต้นดอกไม้บ้านแสงภา อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย โดยประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดทุนทางวัฒนธรรม แนวคิดอัตลักษณ์ และแนวคิดภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม เก็บข้อมูลด้วยวิธีการสำรวจเบื้องต้น การสังเกตทั้งแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม รวมถึงการสัมภาษณ์ เชิงลึกกับผู้รู้และชาวบ้านที่มีส่วนร่วมในประเพณี ผลการวิจัยพบว่า ต้นดอกไม้ เป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่สะท้อนองค์ความรู้เชิงช่างและสุนทรียศาสตร์ซึ่งสืบทอดกันมานานกว่า 400 ปี ใช้ประกอบพิธีบูชาพระรัตนตรัยในช่วงบุญสรงน้ำเดือนห้า อัตลักษณ์ของต้นดอกไม้บ้านแสงภามีความโดดเด่นด้านรูปทรง ความสูง และขนาด อันเกิดจากทรัพยากร ไม้ไผ่ที่อุดมสมบูรณ์ ทำให้สามารถสร้างโครงสร้างขนาดใหญ่ แข็งแรง และมั่นคง ภูมิปัญญาเชิงช่างปรากฏผ่านการกำหนดสัดส่วนมาตรฐานของต้นดอกไม้ การออกแบบส่วนประกอบสำคัญ เทคนิคการประกอบโครงสร้าง การมัดตอก และการใช้วัสดุธรรมชาติทั้งหมด ตลอดจนการตกแต่งให้สอดคล้องกับสุนทรียภาพ เช่น การจัดระยะดอกไม้ตามฤดูกาล และการใช้แสงเทียนในพิธีแห่รอบอุโบสถยามค่ำคืน นอกจากนี้ยังมีการถ่ายทอดองค์ความรู้ระหว่างคนต่างวัย ตั้งแต่ผู้สูงอายุ วัยทำงาน จนถึงเยาวชน ซึ่งสะท้อนการบูรณาการความเชื่อทางพุทธศาสนา ศิลปะพื้นบ้าน และวิถีชีวิตชุมชน ประเพณีแห่ต้นดอกไม้จึงมิได้มีเพียงคุณค่าทางศิลปะและสุนทรียศาสตร์เท่านั้น แต่ยังมีบทบาทในการสร้างความสามัคคี ส่งเสริมเศรษฐกิจชุมชน และธำรงอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของท้องถิ่น ตลอดจนทำหน้าที่เป็นสื่อกลางเชื่อมโยงความศรัทธาทางศาสนากับวิถีชีวิต และประกาศความเป็นตัวตนของชุมชนบ้านแสงภาอย่างชัดเจน
Downloads
Article Details
รูปแบบการอ้างอิง
ประเภทบทความ
บทความวิจัย
Copyright & License
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารศิลปะและวัฒนธรรมลุ่มแม่น้ำมูล
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความทุกเรื่องที่ตีพิมพ์ในรูปแบบ เปิดให้เข้าถึง (Open Access) ภายใต้สัญญาอนุญาต CC BY-NC-ND 4.0 จะสามารถเข้าถึงได้ฟรีทันทีและอย่างถาวรสำหรับทุกคน โดยผู้อ่านสามารถอ่าน ดาวน์โหลด ทำสำเนา แจกจ่าย พิมพ์ ค้นหา หรือเชื่อมโยงไปยังบทความได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย การใช้งานอนุญาตเฉพาะเพื่อวัตถุประสงค์ที่ไม่แสวงหากำไร (ไม่อนุญาตการใช้เพื่อการค้า) และต้องไม่ทำการดัดแปลงแก้ไขผลงาน (ไม่อนุญาตการดัดแปลง) การเข้าถึงไม่จำเป็นต้องขออนุญาตล่วงหน้าจากสำนักพิมพ์หรือผู้แต่ง ทั้งนี้ต้องมีการอ้างอิงถึงแหล่งตีพิมพ์ต้นฉบับอย่างถูกต้องและเหมาะสม
เอกสารอ้างอิง
ชาย โพธิสิตา. (2562). ศาสตร์และศิลป์การวิจัยเชิงคุณภาพ : คู่มือนักศึกษาและนักวิจัยสังคมศาสตร์ (พิมพ์ครั้งที่ 8). อมรินทร์พริ้นติ้ง.
ปฐม หงส์สุวรรณ. (2560). ประเพณีแห่ต้นดอกไม้ ชุมชนบ้านอาฮี อ.ท่าลี่ จ.เลย. องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน.
ปรีชา พิณทอง. (2540). ประเพณีโบราณไทยอีสาน. ศิริธรรมออฟเซ็ท.
ไพโรจน์ พวงมณี. (2567). พื้นที่ทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมบ้านอาฮี ตำบลอาฮี อำเภอท่าลี่ จังหวัดเลย กับแนวทางการจัดการท่องเที่ยวชุมชนสู่ความยั่งยืน. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา, 12(1), 95 - 120. https://doi.org/10.14456/husoaru.2024.7.
เรณู เหมือนจันทร์เชย. (2562). การเรียนรู้กับการบรรลุผลการทำงานของชาวเมียนมาและชาวไทยในบริษัทไทยที่ไปลงทุนในเมียนมา. Veridian E-Journal Silpakorn University, 12(5), 811 - 830.
สนิกถา พงษ์เสน่ห์, ผสม นาฏิญา, หลิน มั่นมา, พระครูโพธิจริยาวัฒน์, สมบัติ ชิดทิด, จุตินัฏฐ์ เครือแดงชัยพร, ชนกภรณ์ สิทธิ์ทองหลาง, ปัญญาพร อ้วนศิริ, วิเศษ พุทธรักษ์, คำหล้า รัตนโค้น, โสดา สุวรรณ, ผาด ชิดทิด, เชิดพงษ์ ชิดทิด, อาทิตย์ ขลุยแก้ว, นรินทร์ สีบุ, คำม่วน แก้วสุวรรณ, และศุภโชค ผสม. (2555). วัฒนธรรมความเชื่อของชุมชนเพื่อสร้างกระบวนการเรียนรู้ในการจัดการทางสังคมของชุมชนบ้านแสงภา ตำบลแสงภา อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย. รายงานการวิจัย. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
สมศักดิ์ ศรีสันติสุข. (2552). การศึกษาสังคมและวัฒนธรรม : แนวความคิด วิธีวิทยา และทฤษฎี. มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
องค์การบริหารส่วนตำบลแสงภา. (2562). แสงภา ประวัติบ้านแสงภา ตำบลแสงภา อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย. องค์การบริหารส่วนตำบลแสงภา.
อัญธิชา มั่นคง. (2560). บทบาทของทุนทางวัฒนธรรมกับการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน: กรณีศึกษาชุมชนในตำบลบ้านตุ่น อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา. วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย, 12(39), 90 - 100.
อิสเรส สุขเสนี. (2568ก). โครงสร้าง ส่วนประกอบต้นดอกไม้ชุมชนบ้านแสงภา [ภาพถ่าย]. การจัดเก็บส่วนบุคคล.
อิสเรส สุขเสนี. (2568ข). การขนย้ายต้นดอกไม้ขนาดพ้ง 2.8 เมตร และต้นดอกไม้ขนาดมาตรฐานของบ้านแสงภา [ภาพถ่าย]. การจัดเก็บส่วนบุคคล.
อิสเรส สุขเสนี. (2568ค). การเรียนรู้ในภูมิปัญญาเชิงช่างของกลุ่มคนต่างวัย [ภาพถ่าย]. การจัดเก็บส่วนบุคคล.
อิสเรส สุขเสนี. (2568ง). ขบวนแห่ต้นดอกไม้ยามค่ำคืนรอบอุโบสถ [ภาพถ่าย]. การจัดเก็บส่วนบุคคล.
Art & Culture. (2567). ประเพณีแห่ต้นดอกไม้ บ้านแสงภา อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลย. https://humans-journey.com/art-and-culture/f/ประเพณีแห่ต้นดอกไม้-บ้านแสงภา-อำเภอนาแห้ว-จังหวัดเลย.
Barth, F. (1969). Ethnic Groups and Boundaries : The Social Organization of Culture Difference. Universitetsforlaget.
Barthes, R. (1972). Mythologies. (Trans., Lavers, A. Mythologies.) Hill and Wang.
Berkes, F. (2012). Sacred Ecology (3rd ed.). Routledge.
Bourdieu, P. (1986). The Forms of Capital. In Richardson, J. G. (Eds.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education (241 - 258). Greenwood Press.
Cohen, A. P. (1985). Symbolic Construction of Community. Routledge.
Durkheim, É. (1995). The Elementary Forms of Religious Life (Trans., Fields, K. E., Les Formes élémentaires de la vie religieuse). The Free Press.
Geertz, C. (1973). The Interpretation of Cultures : Selected Essays. Basic Books.
Hall, S. (1990). Cultural Identity and Diaspora. In Rutherford, J. (Eds.), Identity : Community, Culture, Difference (222 - 237). Lawrence & Wishart.
Hall, S. (1997). Representation : Cultural Representations and Signifying Practices. Sage Publications.
https://doi.org/10.4324/9780203131688.
Ingold, T. (2013). Making : Anthropology, Archaeology, Art and Architecture. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203559055.
Jenkins, R. (2014). Social Identity (4th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315887104
Lave, J., & Wenger, E. (1991). Situated Learning : Legitimate Peripheral Participation. Cambridge University Press.
Proshansky, H. M., Fabian, A. K., & Kaminoff, R. (1983). Place - Identity : Physical World Socialization of the Self. Journal of Environmental Psychology, 3(1), 57 - 83. https://doi.org/10.1016/S0272-4944(83)80021-8.
Sennett, R. (2008). The Craftsman. Yale University Press.
Smith, L. (2018). Uses of Heritage. In Smith, C. (Eds.), Encyclopedia of Global Archaeology (1 - 6). Springer.
Throsby, D. (1999). Cultural Capital. Journal of Cultural Economics, 23(1/2), 3 - 12.
Tuan, Y.-F. (1974). Topophilia : A Study of Environmental Perception, Attitudes, and Values. Prentice - Hall.
Turner, V. (1969). The Ritual Process : Structure and Anti-Structure. Aldine.
UNESCO. (2003). Text of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. UNESCO. https://ich.unesco.org/en/convention.
Yosso, T. J. (2005). Whose Culture Has Capital? A Critical Race Theory Discussion of Community Cultural Wealth. Race Ethnicity and Education, 8(1), 69 - 91. https://doi.org/10.1080/1361332052000341006.
