หลักการทรงงานในรัชกาลที่ 9 ผ่านปราชญ์ผู้รอบรู้ สู่วิถีชุมชนดีพอ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อแสดงให้เห็นถึงการนำหลักการทรงงาน 27 ประการในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) ซึ่งเป็นหลักความคิด และแนวทางที่นำไปปฏิบัติได้ สามารถทำให้เกิดการปรับตัวและรับมือกับการเปลี่ยนแปลงต่างๆได้ โดยเฉพาะประการที่ 20 “เข้าใจ เข้าถึง ร่วมพัฒนา” มาประยุกต์ใช้ในการสรุปเป็นแนวทางสำคัญในกระบวนการสร้างชุมชนให้เป็นชุมชนดีพอ ผ่านการบรรยายจากปราชญ์ผู้เชี่ยวชาญที่รอบรู้ผ่านการสนองใต้เบื้องพระยุคลบาท สัมภาษณ์ผู้ติดตามงานโครงการพระราชดำริ และผู้ติดตามงานมูลนิธิชัยพัฒนา รวมทั้งการลงพื้นที่คลุกคลีกับชุมชนรอบโครงการพระราชดำริ เพื่อให้ได้มาซึ่งข้อมูลทางภูมิสังคมดั้งเดิมของชุมชนดีพอ พบว่า การสร้างชุมชนให้เป็นชุมชนดีพอ ต้องยึดตามหลักการทรงงาน 27 ประการ การสร้างชุมชนให้ดีพอ จะต้องศึกษาให้เกิดความเข้าใจเสียก่อน โดยการทำความเข้าใจในกระบวนการพัฒนาเป็นการพัฒนาชุมชนให้เป็นวิถีชุมชนดีพอได้ วิถีชุมชนดีพอคือ วิถีการสร้างภูมิคุ้มกันชุมชนในการเตรียมตัวให้พร้อมรับผลกระทบและการเปลี่ยนแปลงด้านต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้น โดยคำนึงถึงความเป็นไปได้ของสถานการณ์ต่าง ๆ ที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในอนาคตมี 4 ด้าน ได้แก่ ภูมิคุ้มกันด้านวัตถุ ภูมิคุ้มกันด้านสังคม ภูมิคุ้มกันด้านสิ่งแวดล้อม และภูมิคุ้มกันด้านวัฒนธรรม ลำดับต่อมาในการสร้างชุมชนดีพอคือ ขบวนการสร้างคน โดยคนเป็นศูนย์กลางของการพัฒนา เพื่อหาความสัมพันธ์ของคนกับวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี ความสัมพันธ์กับทรัพยากรธรรมชาติ ที่ต้องพึ่งพาอาศัยกันช่วยเหลือกันแบบเกื้อกูลกัน วัฒนธรรมประเพณีก็คุ้มครองสร้างขวัญกำลังใจ ปกป้องคุ้มภัย ก่อให้เกิดการช่วยเหลือแบ่งปัน เป็นกลไกสำคัญต่อความสำเร็จในการสร้างชุมชนให้เป็นชุมชนดีพอ ด้วยการสร้างภูมิคุ้มกันครบทั้ง 4 ด้าน ผลสำเร็จคือชุมชนดีพอสามารถปรับตัวเข้ากับการเปลี่ยนแปลง และอยู่ได้ด้วยการพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืน