วิถีนิรันดร : วิถีทางในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนท้องถิ่น

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์ในการถอดบทเรียนประเพณีบุญผะเหวด ซึ่งเป็นประเพณีที่ชาวอีสานผู้ที่มีความอาวุโสรู้จักได้เป็นอย่างดี ประเพณีเต็มไปด้วยหลักคำสอนที่บรรพบุรุษได้จินตนาการประเพณีบุญผะเหวดขึ้นมา เพื่อการถ่ายทอดองค์ความรู้ท้องถิ่น สามารถนำมาเป็นวิถีทางในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของชุมชนท้องถิ่นได้ การปฏิบัติตามฮีตสิบสอง คือการปฏิบัติตามหลักการทรงงาน 27 ประการของรัชกาลที่ 9 การศึกษาพบว่า วัฒนธรรมประเพณีทั้งหลายเกิดจากคน เมื่อก้าวเข้าสู่ภูมิสังคม การที่คนได้เข้าไปลงหลักปักฐานในแต่ละพื้นที่ ก่อให้เกิดจินตนาการตามภูมิสังคม เกิดแนวคิดในการที่จะอยู่รอด มองเห็นคุณค่าภูมิสังคมตรงนั้น ไม่ว่าจะเป็นการเกื้อกูลให้มีอาหารการกินที่อุดมสมบูรณ์ หรือแห้งแล้ง ก็ต้องเอาชนะธรรมชาติตามภูมิสังคม หรือหากไม่สามารถเอาชนะธรรมชาติได้ก็ปรับตัวให้เข้ากับธรรมชาติ เข้ากับภูมิสังคม การปรับตัวให้มีชีวิตรอด ทำให้เกิดรูปแบบแบบแผนในการดำเนินชีวิตสืบทอดต่อกันมาจนกลายเป็นวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี เมื่อเจาะลึกเข้าไปในประเพณีบุญผะเหวด สิ่งที่คนโบราณต้องการให้สืบสานงานประเพณีคือ การสอนให้ทุกคนออกมาร่วมมือร่วมแรง ร่วมใจให้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน เกิดความสามัคคี เพื่อสอนลูกหลานให้เป็นคนดี กตัญญูต่อบุพการี รู้จักเรียนรู้อาชีพ การทำบุญ การบริจาคทานให้ยึดตามภูมิสังคม วิถีชีวิต ภูมิปัญญา ขนบธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรม ความเป็นอยู่ของชุมชน ความมีน้ำใจไมตรีของคนภายในท้องถิ่น มีความเคารพต่อสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งที่เป็นผลลัพธ์ของการทำบุญผะเหวด สอดคล้องกับหลักการทรงงานฯ ประการที่ 1 ซื่อสัตย์ สุจริต จริงใจต่อกัน ประการที่ 2 อ่อนน้อม ถ่อมตน ประการที่ 4 รู้รักสามัคคี ประการที่ 17 ประโยชน์ส่วนรวม ประการที่ 23 การมีส่วนร่วม และประการที่ 26 ร่าเริง รื่นเริง คึกคักครึกครื้น กระฉับกระเฉง มีพลัง เป็นปัจจัยของการทำงานที่มีประสิทธิภาพ การเคารพต่อธรรมชาติ ต้องการอนุรักษ์ธรรมชาติ ป่าและน้ำ การเลือกใช้วัสดุอุปกรณ์ที่หาได้ในท้องถิ่นมาประกอบงานบุญ การสร้างความชำนาญในอาชีพ การถ่ายทอดการฝึก การสอน การเรียนรู้งานฝีมือ การถ่ายทอดองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น การรักษาแหล่งน้ำเอาไว้รวมไปถึงการปลูกพืชในพื้นถิ่นเพื่อการประกอบกิจกรรมงานบุญให้เกิดความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น ล้วนสอดคล้องกับหลักการทรงงานฯ ประการที่ 18 การพึ่งตนเอง ประการที่ 19 เศรษฐกิจพอเพียง ประการที่ 5 ทำเรื่อย ๆ ทำแบบสังฆทาน ประการที่ 14 ปลูกป่าในใจคน เช่น ไผ่ ใช้ประโยชนมากมายในกิจกรรมประเพณีบุญผะเหวด ภาชนะตกแต่งรอบสถานที่จัดงาน เครื่องใช้ไม้สอยทุกชนิดต้องใช้ไม้ไผ่ ทั้งเป็นลำท่อน ทั้งทำตอก จักสาน ทำบั้ง จึงเป็นโอกาสในการถ่ายทอดการใช้มีดจักตอก จักสานตามการจินตนาการ ใช้ตอกจักสานสัตว์หิมพานต์ ที่เราไม่สามารถนำสัตว์ในตำนานที่มีชีวิตจริงมาร่วมขบวนแห่พระเวสสันดรได้ก็ต้องเลือกใช้การจักสานหุ่นสัตว์หิมพานต์ แทน สอดคล้องกับหลักการทรงงานฯ ประการที่ 12 ประหยัด เรียบง่าย ได้ประโยชน์สูงสุด