แนวทางการส่งเสริมความเลื่อมใสศรัทธาพระพุทธศาสนาผ่านความเชื่อ เรื่องพญานาคของชาวพุทธในจังหวัดหนองคาย
บทคัดย่อ
การวิจัยเรื่อง แนวทางการส่งเสริมความเลื่อมใสศรัทธาพระพุทธศาสนาผ่านความเชื่อเรื่องพญานาคของชาวพุทธในจังหวัดหนองคาย มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาความเลื่อมใสศรัทธาพระพุทธศาสนาผ่านความเชื่อเรื่องพญานาคของชาวพุทธในจังหวัดหนองคาย 2) เพื่อศึกษาแนวทางการส่งเสริมความเลื่อมใสศรัทธาพระพุทธศาสนาผ่านความเชื่อเรื่องพญานาคของชาวพุทธในจังหวัดหนองคาย และ 3) เพื่อนำเสนอแนวทางการส่งเสริมความเลื่อมใสศรัทธาพระพุทธศาสนาผ่านความเชื่อเรื่องพญานาคของชาวพุทธในจังหวัดหนองคาย การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาจากเอกสารวิชาการที่เกี่ยวข้อง ประกอบกับการเก็บข้อมูลภาคสนามโดยการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 17 รูป/คน เลือกแบบเฉพาะเจาะจง พบว่า 1) ความเลื่อมใสศรัทธาพระพุทธศาสนาผ่านความเชื่อเรื่องพญานาคของชาวพุทธในจังหวัดหนองคาย มีรากฐานจากคติพุทธและตำนานพื้นบ้านริมแม่น้ำโขง เช่น ตำนานพญาศรีสุทโธนาคราชและปรากฏการณ์บั้งไฟพญานาค ซึ่งสะท้อนถึงความสามัคคีและความศรัทธาในพระรัตนตรัย 2) แนวทางการส่งเสริมความเลื่อมใสศรัทธาผ่านความเชื่อเรื่องพญานาค ได้แก่ การใช้สัญลักษณ์พญานาคเป็นสื่อการเผยแผ่ธรรมะ การจัดกิจกรรมทางศาสนาและวัฒนธรรม ตลอดจนการพัฒนาแหล่งเรียนรู้เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องและเสริมสร้างศรัทธาอย่างมีปัญญา 3) การนำเสนอแนวทางเชิงบูรณาการ โดยสังเคราะห์เป็น “NAGA Model” ซึ่งเป็นกระบวนการพัฒนาศรัทธาแบบองค์รวม โดยพญานาคเป็นศูนย์กลางธรรมและสัญลักษณ์การเชื่อมโยงโลกมนุษย์กับธรรมะ ประกอบด้วย (1) N – Nurture Belief บ่มเพาะศรัทธาอันเป็นรากฐานแห่งความเชื่อในพระพุทธศาสนา (2) A – Adorn Tradition สืบสานประเพณีบั้งไฟพญานาค (3) G – Grow Culture พัฒนาวัฒนธรรมให้เติบโตบนรากฐานพุทธธรรมและ ภูมิปัญญาท้องถิ่น (4) A – Attract Tourism ดึงดูดการท่องเที่ยวเชิงศาสนาและวัฒนธรรม
Downloads
Article Details
รูปแบบการอ้างอิง
ประเภทบทความ
บทความวิจัย
Copyright & License
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารศิลปะและวัฒนธรรมลุ่มแม่น้ำมูล
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความทุกเรื่องที่ตีพิมพ์ในรูปแบบ เปิดให้เข้าถึง (Open Access) ภายใต้สัญญาอนุญาต CC BY-NC-ND 4.0 จะสามารถเข้าถึงได้ฟรีทันทีและอย่างถาวรสำหรับทุกคน โดยผู้อ่านสามารถอ่าน ดาวน์โหลด ทำสำเนา แจกจ่าย พิมพ์ ค้นหา หรือเชื่อมโยงไปยังบทความได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย การใช้งานอนุญาตเฉพาะเพื่อวัตถุประสงค์ที่ไม่แสวงหากำไร (ไม่อนุญาตการใช้เพื่อการค้า) และต้องไม่ทำการดัดแปลงแก้ไขผลงาน (ไม่อนุญาตการดัดแปลง) การเข้าถึงไม่จำเป็นต้องขออนุญาตล่วงหน้าจากสำนักพิมพ์หรือผู้แต่ง ทั้งนี้ต้องมีการอ้างอิงถึงแหล่งตีพิมพ์ต้นฉบับอย่างถูกต้องและเหมาะสม
เอกสารอ้างอิง
กัญญรัตน์ เวชชศาสตร์. (2559). มโนทัศน์เรื่องนาคของชนชาติไท. Veridian E Journal Silpakorn University, 9(1), 1099 - 1116.
ณชรต อิ่มณะรัญ และ กฤษณ์ ทองเลิศ. (2562). การดำรงอยู่และสุนทรียภาพของสัญรูปนาคในสื่อบันเทิงไทย. วารสารนิเทศศาสตรปริทัศน์, 23(3), 183 – 195.
ณฐอร นพเคราะห์, จันทิมา เขียวแก้ว และ ทิพย์พิรุณ พุมดวง. (2566). ความเชื่อเรื่องพญานาคในบริบทสังคมไทย. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 7(6), 98 – 108.
ณพวัศกช์ เดชชาตรี, กฤตติกา แสนโภชน์, อรุณศรี อื้อศรีวงศ์ และ ธนกฤต ทุริสุทธิ์. (2560). ยุทธศาสตร์การจัดการแหล่งท่องเที่ยวในพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์คําชะโนด อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี. วารสารมนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์, 34(3), 224 - 246.
นพพล จันทร์กระจ่างแจ้ง และ ศริิวรรณ เรืองศรี. (2563). การเปรียบเทียบพญานาคกับมังกรในมุมมองของศาสนาและความเชื่อ. วารสารวไลยอลงกรณ์ปริทัศน์ (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์), 10(3), 165 - 179.
นิษฐา บุศบงค์, พรรณพิลัย ทันตะรี และ ปัณณทัต ลําเฟือย. (2565). อัตลักษณ์ประเพณีไหลเรือไฟ อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิจัยราชภัฏพระนคร สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 17(2), 34 - 43.
ประเวศ วะสี. (2554). พุทธศาสนากับสังคม. หมอชาวบ้าน.
ปานรดา วรรณประภา และ สุนทร วรหาร. (2567). ความเชื่อ เรื่องเล่า ประวัติศาสตร์ แหล่งท่องเที่ยวชายแดนไทย-ลาว ในจังหวัดอุบลราชธานี: การพัฒนาทุนทางวัฒนธรรมเพื่อเพิ่มมูลค่าการท่องเที่ยว. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร., 12(3), 918 - 931.
พจมาน มูลทรัพย์ และ ศิริพร ภักดีผาสุข. (2565). พญานาคบูชา: การสร้างสรรค์ประเพณีและพิธีกรรมเกี่ยวกับพญานาคในบริบทสังคมอีสานร่วมสมัย. วารสารศิลปกรรมและไทยศึกษา, 44(1), 1-19.
พจมาน มูลทรัพย์. (2564). คติชนสร้างสรรค์จากความเชื่อเรื่องพญานาคในภาคอีสานตอนบนของประเทศไทย. [วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. Chula Digital Collections. https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/5328/.
พระครูสังฆรักษ์ธนธรณ์ กลฺยาณธมฺโม (ไชยสุริยงค์), พระมหาสากล สุภรเมธี และ พระไบฎีกานรินทร์ สีลเตโช. (2566). การศึกษาวิเคราะห์ความเชื่อเรื่องพญานาคตามแนวพุทธปรัชญาเถรวาทของชาวบ้านด่าน ตำบลสามแยก อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร. วารสารมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตร้อยเอ็ด, 12(1), 57 - 68.
พระคําพล ธมฺมเตโช (แก้วพิลา), กันยาวีร์ สัทธาพงษ์ และ สวัสดิ์ อโณทัย. (2568). วิเคราะห์คุณค่าคติความเชื่อเรื่องพญานาคที่ส่งผลต่อสังคมไทยปัจจุบัน. วารสารพุทธศาสตร์ มจร อุบลราชธานี, 7(1), 173 - 183.
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ. (2512). ปทานุกรมบาลีไทย อังกฤษ สันสกฤต. มหามกุฎราชวิทยาลัย.
พระณัฐวุฒิ พันทะลี, พระมหาวิรุธ วิโรจโน, อานันท์ กรมน้อย และ บุญเสริม อาจดวงดี. (2565). พญานาค : ความเชื่อของคนในสังคมอีสานเขตลุ่มน้ำโขง. วารสารวิชาการพระพุทธศาสนาเขตลุ่มแม่น้ำโขง, 5(2), 32 - 47.
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต). (2538). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์. มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระปลัดพจน์ทพล ฐานสมฺปุณฺโณ (ยุบลเลิศ), พระมหามิตร ฐิตปญฺโญ และ พระโสภณพัฒนบัณฑิต. (2564). ศึกษาวิเคราะห์ความเชื่อและพิธีกรรมเรื่องพญานาคในพระพุทธศาสนาเถรวาทที่มีความสัมพันธ์กับองค์พระธาตุพนม. วารสารศิลปการจัดการ. 5(2), 340 - 352.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559). พระพุทธศาสนากับสังคมไทย. ผลิธัมม์.
พระมหาจำนงค์ สิริวณฺโณ (ผมไผ), ทองคำ ดวงขันเพ็ชร และ อริย์ธัช เลิศรวมโชค. (2567). บั้งไฟพญานาค : คติ
ความเชื่อ ศรัทธา สู่การยกระดับการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์วิถีชีวิตชุมชนในจังหวัดหนองคาย. วารสารปัญญาปณิธาน, 9(2), 307 - 320.
พระมหาดีรัตน์ อุทยปุตฺโต, พระครูปริยัติคณานุรักษ์ และ เจ้าอธิการสุริยนต์ ทสฺสนีโย. (2561). ประเพณีบุญผะเหวดกับอัตลักษณ์ด้านศีลธรรมของชาวอีสาน. วารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 2(2), 41 - 54.
พระมหายุทธนา นรเชฏโฐ, พระมหาสุรศักดิ์ ปจฺจนฺตเสโน, พระครูสิริรัตนบัณฑิต (สุขสันติ์ สุขวฑฺฒโน), พระเจริญ วฑฺฒโน (มันจะนา), สุเทพ พรมเลิศ และ สันติ เมืองแส. (2567). อิทธิพลความเชื่อเรื่องพญานาคที่มีต่อพระพุทธศาสนาในประเทศไทย. วารสารมหาจุฬาวิชาการ, 11(3), 1 - 18.
พระวินัย ธรรมะวง, สมเดช นามเกตุ และ บุญส่ง สินธุ์นอก. (2564). ศึกษาวิเคราะห์ความเชื่อเรื่องพญานาคในการประกอบพิธีกรรมของประชาชนนครหลวงเวียงจันทน์ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว. วารสารการพัฒนาการเรียนรู้สมัยใหม่, 6(4), 67 - 89.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2557). พระพุทธศาสนากับสังคมไทย. โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณ ราชวิทยาลัย.
วิเชียร นามการ, วทัญญู ภูครองนา, สุทธิวิทย์ จันทร์ภิรมย์ และ ประสิทธิ์ คำกลาง. (2564). บทบาทความเชื่อเรื่องพญานาคในพระพุทธศาสนาต่อสังคมไทย. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 6(3), 1001 - 1008.
สุชาติ บุษย์ชญานนท์. (2560). พลวัตกระแสพญานาคนิยมในยุคโลกาภิวัตน์. วารสารวนัมฎองแหรกพุทธศาสตรปริทรรศน์, 4(2), 43 - 61.
สุนิศา โพธิแสนสุข, มหัคฆพันธ์ สังเสวี และ ธนวัฒน์ ชาญสมร. (2567). ตํานานนาคขอบวชสู่การสร้างสรรค์การแสดงนาฏศิลป์พื้นบ้านอีสานสร้างสรรค์ชุดอุปสัมปทานาคา ศรัทธาธรรม. วารสารสังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 8(2), 134 – 144
สุพัตรา สุภาพ. (2553). สังคมและวัฒนธรรมไทย. ไทยวัฒนาพานิช.
สุพิชฌาย์ จินดาวัฒนภูมิ. (2542). ความเชื่อเรื่องนาคของชุมชนอีสานลุ่มแม่น้ำโขง (ปลายพุทธศตวรรษที่ 19 จนถึงปัจจุบัน). [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ]. Central Library, Srinakharinwirot University. https://ir.swu.ac.th/entities/publication/a09900bf-4970-4978-8454-78c9e3274f53.
อรพิมพ์ บุญอาภา. (2524). คัมภีร์ปุรณะกำเนิดพญานาค. แสงศิลป์การพิมพ์.
อริศรา เพ็ชรักษา และ พงศ์สวัสดิ์ ราชจันทร์. (2564). บทบาทพระสงฆ์ในการอนุรักษ์วัฒนธรรมประเพณีฮดสรง กรณีศึกษาพระอธิการธวัชชัย ถาวโร บ้านดงหมากไฟ ตำบลศรีสว่าง อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิชาการร้อยแก่นสาร, 6(9), 193 - 212.
อรุณี ศรีรักษา และ กิตติสันต์ ศรีรักษา. (2565). พญานาคในฐานะกลไกการบริหารของผู้ปกครองผ่านแนวคิดอำนาจแบบอ่อน: กรณีศึกษาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมจังหวัดหนองคาย. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 14(2), 134 - 165.
