The Guidelines for Promoting Buddhist Faith and Devotion through the Belief in Nāga among Buddhists in Nong Khai Province
Abstract
This research, entitled “Guidelines for Promoting Faith in Buddhism through Naga Beliefs among Buddhists in Nong Khai Province,” aims to: study the faith in Buddhism as expressed through Naga beliefs among Buddhists in Nong Khai Province; examine the approaches for promoting faith in Buddhism through Naga beliefs among Buddhists in Nong Khai Province; and propose guidelines for enhancing faith in Buddhism through Naga beliefs among Buddhists in Nong Khai Province. This study employs a qualitative research methodology, consisting of a review of relevant academic documents and field data collection through in-depth interviews with 17 key informants selected by purposive sampling. The findings revealed that: 1) Faith in Buddhism as expressed through the belief in the Naga among Buddhists in Nong Khai Province is rooted in Buddhist traditions and local Mekong River folklore, such as the legend of Phaya Sri Sutho Nakaraj and the Naga Fireball phenomenon. These beliefs reflect communal unity and devotion to the Triple Gem. 2) Guidelines for promoting faith through the belief in the Naga include the use of Naga symbolism as a medium for Dhamma propagation, the organization of religious and cultural activities, and the development of learning centers to foster accurate understanding and cultivate faith grounded in wisdom. 3) Regarding the integrative framework, the researcher synthesized the findings into the “NAGA Model,” a holistic process for faith development. In this model, the Naga serves as a central spiritual symbol connecting the human world with the Dhamma. The model consists of: (1) N – Nurture Belief: Cultivating faith as the foundation of belief in Buddhism; (2) A – Adorn Tradition: Preserving and promoting the Naga Fireball tradition; (3) G – Grow Culture: Developing culture based on Buddhist principles and local wisdom; (4) A – Attract Tourism: Promoting religious and cultural tourism.
Downloads
Article Details
How to Cite
Section
Research Articles
Copyright & License
Copyright (c) 2026 Arts and Culture Journal of the Lower Moon River

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
All articles published open access under the CC BY-NC-ND 4.0 license will be immediately and permanently free for everyone to read, download, copy, distribute, print, search, or link to articles free of charge. Use of the articles is permitted for non-commercial purposes only and without modifications. Access does not require prior permission from the publisher or the author, provided that the original publication is appropriately and adequately cited.
References
กัญญรัตน์ เวชชศาสตร์. (2559). มโนทัศน์เรื่องนาคของชนชาติไท. Veridian E Journal Silpakorn University, 9(1), 1099 - 1116.
ณชรต อิ่มณะรัญ และ กฤษณ์ ทองเลิศ. (2562). การดำรงอยู่และสุนทรียภาพของสัญรูปนาคในสื่อบันเทิงไทย. วารสารนิเทศศาสตรปริทัศน์, 23(3), 183 – 195.
ณฐอร นพเคราะห์, จันทิมา เขียวแก้ว และ ทิพย์พิรุณ พุมดวง. (2566). ความเชื่อเรื่องพญานาคในบริบทสังคมไทย. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 7(6), 98 – 108.
ณพวัศกช์ เดชชาตรี, กฤตติกา แสนโภชน์, อรุณศรี อื้อศรีวงศ์ และ ธนกฤต ทุริสุทธิ์. (2560). ยุทธศาสตร์การจัดการแหล่งท่องเที่ยวในพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์คําชะโนด อำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี. วารสารมนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์, 34(3), 224 - 246.
นพพล จันทร์กระจ่างแจ้ง และ ศริิวรรณ เรืองศรี. (2563). การเปรียบเทียบพญานาคกับมังกรในมุมมองของศาสนาและความเชื่อ. วารสารวไลยอลงกรณ์ปริทัศน์ (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์), 10(3), 165 - 179.
นิษฐา บุศบงค์, พรรณพิลัย ทันตะรี และ ปัณณทัต ลําเฟือย. (2565). อัตลักษณ์ประเพณีไหลเรือไฟ อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิจัยราชภัฏพระนคร สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 17(2), 34 - 43.
ประเวศ วะสี. (2554). พุทธศาสนากับสังคม. หมอชาวบ้าน.
ปานรดา วรรณประภา และ สุนทร วรหาร. (2567). ความเชื่อ เรื่องเล่า ประวัติศาสตร์ แหล่งท่องเที่ยวชายแดนไทย-ลาว ในจังหวัดอุบลราชธานี: การพัฒนาทุนทางวัฒนธรรมเพื่อเพิ่มมูลค่าการท่องเที่ยว. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร., 12(3), 918 - 931.
พจมาน มูลทรัพย์ และ ศิริพร ภักดีผาสุข. (2565). พญานาคบูชา: การสร้างสรรค์ประเพณีและพิธีกรรมเกี่ยวกับพญานาคในบริบทสังคมอีสานร่วมสมัย. วารสารศิลปกรรมและไทยศึกษา, 44(1), 1-19.
พจมาน มูลทรัพย์. (2564). คติชนสร้างสรรค์จากความเชื่อเรื่องพญานาคในภาคอีสานตอนบนของประเทศไทย. [วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. Chula Digital Collections. https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/5328/.
พระครูสังฆรักษ์ธนธรณ์ กลฺยาณธมฺโม (ไชยสุริยงค์), พระมหาสากล สุภรเมธี และ พระไบฎีกานรินทร์ สีลเตโช. (2566). การศึกษาวิเคราะห์ความเชื่อเรื่องพญานาคตามแนวพุทธปรัชญาเถรวาทของชาวบ้านด่าน ตำบลสามแยก อำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร. วารสารมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตร้อยเอ็ด, 12(1), 57 - 68.
พระคําพล ธมฺมเตโช (แก้วพิลา), กันยาวีร์ สัทธาพงษ์ และ สวัสดิ์ อโณทัย. (2568). วิเคราะห์คุณค่าคติความเชื่อเรื่องพญานาคที่ส่งผลต่อสังคมไทยปัจจุบัน. วารสารพุทธศาสตร์ มจร อุบลราชธานี, 7(1), 173 - 183.
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ. (2512). ปทานุกรมบาลีไทย อังกฤษ สันสกฤต. มหามกุฎราชวิทยาลัย.
พระณัฐวุฒิ พันทะลี, พระมหาวิรุธ วิโรจโน, อานันท์ กรมน้อย และ บุญเสริม อาจดวงดี. (2565). พญานาค : ความเชื่อของคนในสังคมอีสานเขตลุ่มน้ำโขง. วารสารวิชาการพระพุทธศาสนาเขตลุ่มแม่น้ำโขง, 5(2), 32 - 47.
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต). (2538). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์. มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระปลัดพจน์ทพล ฐานสมฺปุณฺโณ (ยุบลเลิศ), พระมหามิตร ฐิตปญฺโญ และ พระโสภณพัฒนบัณฑิต. (2564). ศึกษาวิเคราะห์ความเชื่อและพิธีกรรมเรื่องพญานาคในพระพุทธศาสนาเถรวาทที่มีความสัมพันธ์กับองค์พระธาตุพนม. วารสารศิลปการจัดการ. 5(2), 340 - 352.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559). พระพุทธศาสนากับสังคมไทย. ผลิธัมม์.
พระมหาจำนงค์ สิริวณฺโณ (ผมไผ), ทองคำ ดวงขันเพ็ชร และ อริย์ธัช เลิศรวมโชค. (2567). บั้งไฟพญานาค : คติ
ความเชื่อ ศรัทธา สู่การยกระดับการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์วิถีชีวิตชุมชนในจังหวัดหนองคาย. วารสารปัญญาปณิธาน, 9(2), 307 - 320.
พระมหาดีรัตน์ อุทยปุตฺโต, พระครูปริยัติคณานุรักษ์ และ เจ้าอธิการสุริยนต์ ทสฺสนีโย. (2561). ประเพณีบุญผะเหวดกับอัตลักษณ์ด้านศีลธรรมของชาวอีสาน. วารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์, 2(2), 41 - 54.
พระมหายุทธนา นรเชฏโฐ, พระมหาสุรศักดิ์ ปจฺจนฺตเสโน, พระครูสิริรัตนบัณฑิต (สุขสันติ์ สุขวฑฺฒโน), พระเจริญ วฑฺฒโน (มันจะนา), สุเทพ พรมเลิศ และ สันติ เมืองแส. (2567). อิทธิพลความเชื่อเรื่องพญานาคที่มีต่อพระพุทธศาสนาในประเทศไทย. วารสารมหาจุฬาวิชาการ, 11(3), 1 - 18.
พระวินัย ธรรมะวง, สมเดช นามเกตุ และ บุญส่ง สินธุ์นอก. (2564). ศึกษาวิเคราะห์ความเชื่อเรื่องพญานาคในการประกอบพิธีกรรมของประชาชนนครหลวงเวียงจันทน์ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว. วารสารการพัฒนาการเรียนรู้สมัยใหม่, 6(4), 67 - 89.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2557). พระพุทธศาสนากับสังคมไทย. โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณ ราชวิทยาลัย.
วิเชียร นามการ, วทัญญู ภูครองนา, สุทธิวิทย์ จันทร์ภิรมย์ และ ประสิทธิ์ คำกลาง. (2564). บทบาทความเชื่อเรื่องพญานาคในพระพุทธศาสนาต่อสังคมไทย. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 6(3), 1001 - 1008.
สุชาติ บุษย์ชญานนท์. (2560). พลวัตกระแสพญานาคนิยมในยุคโลกาภิวัตน์. วารสารวนัมฎองแหรกพุทธศาสตรปริทรรศน์, 4(2), 43 - 61.
สุนิศา โพธิแสนสุข, มหัคฆพันธ์ สังเสวี และ ธนวัฒน์ ชาญสมร. (2567). ตํานานนาคขอบวชสู่การสร้างสรรค์การแสดงนาฏศิลป์พื้นบ้านอีสานสร้างสรรค์ชุดอุปสัมปทานาคา ศรัทธาธรรม. วารสารสังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 8(2), 134 – 144
สุพัตรา สุภาพ. (2553). สังคมและวัฒนธรรมไทย. ไทยวัฒนาพานิช.
สุพิชฌาย์ จินดาวัฒนภูมิ. (2542). ความเชื่อเรื่องนาคของชุมชนอีสานลุ่มแม่น้ำโขง (ปลายพุทธศตวรรษที่ 19 จนถึงปัจจุบัน). [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ]. Central Library, Srinakharinwirot University. https://ir.swu.ac.th/entities/publication/a09900bf-4970-4978-8454-78c9e3274f53.
อรพิมพ์ บุญอาภา. (2524). คัมภีร์ปุรณะกำเนิดพญานาค. แสงศิลป์การพิมพ์.
อริศรา เพ็ชรักษา และ พงศ์สวัสดิ์ ราชจันทร์. (2564). บทบาทพระสงฆ์ในการอนุรักษ์วัฒนธรรมประเพณีฮดสรง กรณีศึกษาพระอธิการธวัชชัย ถาวโร บ้านดงหมากไฟ ตำบลศรีสว่าง อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิชาการร้อยแก่นสาร, 6(9), 193 - 212.
อรุณี ศรีรักษา และ กิตติสันต์ ศรีรักษา. (2565). พญานาคในฐานะกลไกการบริหารของผู้ปกครองผ่านแนวคิดอำนาจแบบอ่อน: กรณีศึกษาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมจังหวัดหนองคาย. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 14(2), 134 - 165.