การประยุกต์ใช้หลักกาลามสูตรเพื่อรู้เท่าทันสื่อในสังคมไทย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดทฤษฎีและสภาพการเกี่ยวกับการสื่อสารในสังคมไทย 2) ศึกษาหลักกาลามสูตรที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนา 3) ประยุกต์ใช้หลักกาลามสูตรเพื่อรู้เทาทันสื่อในสังคมไทย ผู้วิจัยได้มีการกำหนดระเบียบวิธีการวิจัยหรือกระบวนวิธีการวิจัยเป็นการวิจัยเชิง คุณภาพโดยมีแนวทางการศึกษาในการจัดเก็บข้อมูลอันประกอบด้วย การลงพื้นที่สัมภาษณ์เพื่อหาข้อมูลที่ต้องการจากกลุ่มเจาะลึก โดยจัดเก็บข้อมูล และจากการสัมภาษณ์กลุ่มประชาชน จำนวน 15 คน โดยแบ่งเป็นพระภิกษุจำนวน 5 รูป บุคคลทั่วไปจำนวน 10 คน ใช้วิธีการเจาะจงตามประเด็นที่ต้องการศึกษาวิจัย จำนวน 15 รูป/คน

ผลการวิจัยพบว่า สภาพการณ์เกี่ยวกับการสื่อสารในสังคมไทย ในปัจจุบันมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วสู่นิเวศสื่อดิจิทัล แม้เทคโนโลยีจะช่วยให้การเข้าถึงข้อมูลทำได้ง่ายและรวดเร็ว แต่ก่อให้เกิดปัญหาความรุนแรงของข้อมูลข่าวสาร การแพร่กระจายของข่าวที่บิดเบือน และการโฆษณาชวนเชื่อ ซึ่งส่งผลกระทบต่อพฤติกรรม ค่านิยม ความขัดแย้งในสังคมไทยเนื่องจากขาดการกลั่นกรองข้อมูลอย่างมีวิจารณญาณ

หลักกาลามสูตรในคัมภีร์พระพุทธศาสนา เป็นหลักธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่ชาวกาลามะ ประกอบด้วยหลักความเชื่อ 10 ประการ ที่มุ่งเน้นการไม่ด่วนเชื่อข้อมูลเพียงเพราะการฟังตามกันมา การทำตามประเพณี ข่าวลือ อ้างตำรา ตรรกะ คาดคะเน การเข้ากันได้กับทฤษฎีเดิม เห็นว่าผู้พูดน่าเชื่อถือ หรือเพราะผู้พูดเป็นครูอาจารย์ แต่ทรงสอนให้ใช้ปัญญาพิจารณาจนรู้เข้าใจด้วยตนเองว่าสิ่งนั้นเป็นกุศลหรืออกุศล มีโทษหรือมีประโยชน์ แล้วจึงเลือกปฏิบัติตามหลักเหตุและผล

การประยุกต์ใช้หลักกาลามสูตรเพื่อการรู้เท่าทันสื่อในสังคมไทย พบว่าหลักธรรมนี้สามารถนำมาบูรณาการเป็นเครื่องมือพิจารณาและตรวจสอบข้อมูลข่าวสารในยุคดิจิทัลได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยแปรเปลี่ยนเป็นการ ตระหนักรู้-ตั้งคำถาม-พิสูจน์ด้วยปัญญา ก่อนที่จะปักใจเชื่อหรือแชร์ ให้กับคนในสังคม ทำให้ไม่ตกเป็นเหยื่อของข่าวปลอม ลดความขัดแย้ง และส่งเสริมให้เกิดการบริโภคข้อมูลข่าวสารอย่างมีสติและปัญญา ซึ่งเป็นแนวทางสำคัญในการพัฒนาสุขภาวะทางปัญญาและความสงบสุขของสังคมไทยอย่างยั่งยืน