การวิเคราะห์แนวคิดการเรียนรู้เชิงรุกตามหลักปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง
คำสำคัญ:
การจัดการเรียนรู้, การจัดการเรียนรู้เชิงรุก, ปรัชญา, ปรัชญาหลังนวยุคสายกลางบทคัดย่อ
บทความนี้เป็นบทความเชิงปรัชญามีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาการจัดการเรียนรู้เชิงรุก 2) เพื่อศึกษาปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง และ3) เพื่อวิเคราะห์การจัดการเรียนรู้เชิงรุกตามหลักปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มุ่งศึกษาและวิเคราะห์ข้อมูลด้านวิสัยทัศน์และเป้าหมายจากเอกสารหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ควบคู่กับแนวคิดการจัดการเรียนรู้เชิงรุกที่สอดคล้องกับปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง โดยนำผลการวิเคราะห์ที่ได้ไปใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาคุณภาพการจัดการเรียนรู้เชิงรุกตามแนวคิดปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง
ผลการศึกษาวิจัยพบว่า 1) การจัดการเรียนรู้เชิงรุก เป็นกระบวนการพัฒนาผู้เรียนให้มีทั้งความรู้ ทักษะชีวิต และทัศนคติที่เหมาะสม ผ่านกิจกรรมการเรียนรู้ที่ส่งเสริมการคิด การวิเคราะห์
การทดลอง และการสะท้อนผลการเรียนรู้ด้วยตนเอง ซึ่งช่วยให้ผู้เรียนสามารถปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงของสังคมและโลกยุคใหม่ได้อย่างเหมาะสม และสอดคล้องกับแนวคิดเรื่องความยืดหยุ่น ความสมดุล และการเรียนรู้จากประสบการณ์จริงของปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง 2) ปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง เป็นแนวคิดที่ให้ความสำคัญกับการประสานความแตกต่าง การรักษาสมดุล และการปรับตัวตามบริบท สามารถนำมาประยุกต์ใช้ทั้งในการออกแบบกระบวนการเรียนรู้และการดำเนินชีวิต โดยเปิดโอกาสให้ผู้เรียนเลือกแนวทางการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับตนเอง พร้อมทั้งพัฒนาความรู้ทางวิชาการควบคู่กับทักษะชีวิต และ3) การจัดการเรียนรู้เชิงรุกภายใต้กรอบปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง แสดงให้เห็นว่า การบูรณาการแนวคิดทั้งสองเข้าด้วยกันช่วยส่งเสริมการพัฒนาผู้เรียนอย่างรอบด้าน ทั้งด้านความรู้ ทักษะชีวิต และคุณลักษณะที่พึงประสงค์ อีกทั้งยังเสริมสร้างความสามารถในการปรับตัวต่อความเปลี่ยนแปลงและความหลากหลายของบริบทในโลกยุคใหม่ ทำให้การเรียนรู้เป็นมากกว่าการถ่ายทอดความรู้ แต่เป็นกระบวนการสร้างผู้เรียนที่มีศักยภาพและพร้อมเผชิญความซับซ้อนของสังคมร่วมสมัยในปัจจุบัน
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน. กรุงเพทฯ : โรงพิมพ์องค์การ รับส่งสินค้าและพัสดุภัณฑ์.
_________. (2551). แนวทางการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาผู้เรียน. กรุงเทพฯ: สำนักงานปลัดกระทรวง
ศึกษาธิการ.
กีรติ บุญเจือ. (2560). ชุดปรัชญาสวนสุนันทา ปรัชญาและจริยศาสตร์เบื้องต้น. กรุงเทพฯ:
มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.
_________. (2560). ชุดปรัชญาสวนสุนันทา ปรัชญาและจริยศาสตร์ยุคใหม่ (ช่วงสร้างระบบเครือข่าย). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.
_________. (2563). ปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธนวัฒน์ จวนแจ้ง. (2566). “การสอนวิทยาศาสตร์ตามแนวคิดปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง.” วารสาร นวัตกรรมการศึกษาและการวิจัย 8 (กรกฎาคม-กันยายน 2567) :1657-1671.
พจนา มาโนช. (2564). ปรัชญาการศึกษาตามหลักปรัชญาหลังนวยุคสายกลาง. วารสารสถาบันพอดี, 5(1), 10-29.
_________. “ธุรกิจครอบครัวในกระบวนทัศน์หลังนวยุคสายกลาง หลักการของหลังนวยุคนิยม สายกลาง”. วารสารปารมิตา ศูนย์วิจัยธรรมศึกษา สำนักเรียนวัดอาวุธวิกสิตาราม, 5(2), 300-306.
เมธา หริมเทพาธิป หริมเทพาธิป. (2559). “การศึกษาตามหลักปรัชญาหลังนวยุคนิยมสายกลาง: วิเคราะห์ จากหลักการทรงงานของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรภูมิพลอดุลเดช รัชกาลที่ 9”. วารสาร ศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย, 4 (1), 120-132.
_________. (2559). การจัดการเรียนรู้เชิงรุกและพัฒนาการเรียนรู้ของผู้เรียน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ มหาวิทยาลัย.
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาขอนแก่น. (2567). คู่มือแนวทางการดำเนินงานขับเคลื่อน “อาชีวนวัตวิถีสู่การเรียนรู้”. ขอนแก่น.
_________. (2567). รายงานการยกระดับคุณภาพการจัดการเรียนรู้เชิงรุกในสถานศึกษา. ขอนแก่น: สพม.ขอนแก่น.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน, กระทรวงศึกษาธิการ. (2562). แนวทางการนิเทศ เพื่อพัฒนา และส่งเสริมการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ตามนโยบายลดเวลาเรียนเพิ่มเวลารู้. กรุงเทพฯ.
_________. (2562). แนวทางการจัดการเรียนรู้เชิงรุกเพื่อพัฒนาผู้เรียนในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2562). รายงานการศึกษารูปแบบการเรียนรู้เชิงรุกในสถานศึกษา ไทย. กรุงเทพฯ: สกศ.
สุริยา วิทยาประดิษฐ์. (2561). “รูปแบบการสอนตามแนวทางการศึกษามุ่งผลลัพธ์เป็นฐาน สำหรับวิชา อิเล็กทรอนิกส์ชีวแพทย์ของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมหานคร,” ENGINEERINGTRANSACTIONS 21 (มกราคม-มิถุนายน 2561) : 90-98.
_________. (2561). รูปแบบการจัดการเรียนรู้ในระบบการศึกษาไทย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์แห่ง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Bonwell, C.C.; & Eison.J. A. (1991). Active Learning: Creative Excitement in the Classroom. ASHE-ERIC Higher Education Reports No. 1. Washington, D.C.
Bunchua, K. (2008). Handbook of Ethics According to International Academic Principles. Bangkok: Chanin Printing.
Counts, G. S. (1932). Dare the School Build a New Social Order. New York: John Day Company.
Dewey, J. (1938). Experience and Education. New York: Macmillan.
Habermas, J. (1984). The Theory of Communicative Action. Boston: Beacon Press.
Jonassen, D. H. (1999). Designing Constructivist Learning Environments. In C. M.Reigeluth(Ed.), Instructional-design Theories and Models: A New Paradigm of Instructional Theory (Vol. 2, pp. 215–239). Lawrence Erlbaum Associates.
Marzano, R. J. (2003). What Works in Schools: Translating Research into Action. Alexandria,VA: Association for Supervision and Curriculum Development (ASCD).
Meyers, C.; & Jones, T. B. (1993). Promoting Active Learning: Strategies for the College Classroom. San Francisco: Jossey-Bass
Piaget, J. (1970). Science of Education and the Psychology of the Child. New York: Orion Press.
Silberman, M. (1996). Active Learning. Boston: Allyn & Bacon.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
ไฟล์ประกอบ
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารวิจัยธรรมศึกษา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
