นโยบายการใช้ปัญญาประดิษฐ์

           วารสารตระหนักถึงบทบาทของปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) ที่เข้ามามีส่วนสำคัญในการสนับสนุนการผลิตผลงานทางวิชาการ ทั้งในด้านการเขียน การวิเคราะห์ข้อมูล และการจัดการองค์ความรู้ การใช้ปัญญาประดิษฐ์จำเป็นต้องอยู่ภายใต้กรอบของความถูกต้อง ความโปร่งใส และจริยธรรมทางวิชาการ เพื่อรักษามาตรฐาน ความน่าเชื่อถือ และความรับผิดชอบต่อสังคมวิชาการในระดับสากล

           ด้วยเหตุนี้ วารสารจึงกำหนดนโยบายการใช้ ปัญญาประดิษฐ์ สำหรับผู้เขียน ผู้ทรงคุณวุฒิ และกองบรรณาธิการ โดยยึดแนวทางขององค์กรสากลด้านจริยธรรมการตีพิมพ์ ทั้งนี้ AI ถือเป็นเครื่องมือสนับสนุนมิใช่ ผู้สร้างองค์ความรู้หลักและไม่สามารถแทนที่ความรับผิดชอบของมนุษย์ได้         

1. คำจำกัดความ (Definitions)

           1.1 ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI)  หมายถึง ระบบหรือเครื่องมือที่ใช้เทคโนโลยีการเรียนรู้ของเครื่อง (Machine Learning) การประมวลผลภาษาธรรมชาติ (Natural Language Processing: NLP) หรือเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้อง ซึ่งสามารถสร้าง วิเคราะห์ แก้ไข หรือปรับปรุงเนื้อหาได้โดยอัตโนมัติหรือกึ่งอัตโนมัติ เช่น ChatGPT, Gemini, Copilot หรือระบบในลักษณะเดียวกัน

           1.2 เครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ (AI Tools) หมายถึง โปรแกรม ซอฟต์แวร์ หรือแพลตฟอร์มที่พัฒนาบนพื้นฐานของปัญญาประดิษฐ์ ซึ่งผู้ใช้สามารถนำมาใช้เพื่อสนับสนุนกระบวนการวิจัย การเขียน หรือการวิเคราะห์ข้อมูล

           1.3 การใช้ปัญญาประดิษฐ์ (Use of AI) หมายถึง การนำปัญญาประดิษฐ์มาใช้ในขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่งของการผลิตผลงานทางวิชาการ เช่น การสร้างข้อความ การวิเคราะห์ข้อมูล การสรุปเนื้อหา หรือการปรับปรุงภาษา

           1.4 การเปิดเผยการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI Disclosure) หมายถึง การระบุรายละเอียดเกี่ยวกับการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างโปร่งใส ได้แก่ ชื่อเครื่องมือ บทบาท และขอบเขตการใช้งาน ในส่วนที่เหมาะสมของบทความ

 2. แนวปฏิบัติสำหรับผู้เขียน (Guidelines for Authors)

           2.1 การใช้ปัญญาประดิษฐ์ในระดับที่เหมาะสม  ผู้เขียนสามารถใช้ปัญญาประดิษฐ์เป็นเครื่องมือสนับสนุนในการจัดทำบทความ เช่น การตรวจสอบภาษาและไวยากรณ์ การปรับปรุงสำนวนทางวิชาการ การจัดรูปแบบเอกสาร หรือการช่วยวิเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้น โดยการใช้ต้องไม่แทนที่กระบวนการคิด วิเคราะห์ และสังเคราะห์ของผู้เขียน

           2.2 การเปิดเผยการใช้ปัญญาประดิษฐ์  ผู้เขียนต้องเปิดเผยการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างชัดเจน โดยระบุเครื่องมือที่ใช้ บทบาท และขอบเขตการใช้งาน ในส่วนของวิธีดำเนินการวิจัย (Methodology) หรือกิตติกรรมประกาศ (Acknowledgements) เพื่อความโปร่งใสและสามารถตรวจสอบได้

           2.3 ความรับผิดชอบต่อเนื้อหา  ผู้เขียนต้องรับผิดชอบต่อความถูกต้อง ความน่าเชื่อถือ และความสมบูรณ์ของเนื้อหาทั้งหมดของบทความ รวมถึงข้อมูล ผลการวิจัย และแหล่งอ้างอิง แม้ว่าจะมีการใช้ปัญญาประดิษฐ์ช่วยในกระบวนการใดก็ตาม

           2.4 การตรวจสอบความถูกต้องและอคติของข้อมูล  ผู้เขียนต้องตรวจสอบข้อมูลที่ได้จากปัญญาประดิษฐ์อย่างรอบคอบ รวมถึงพิจารณาความเอนเอียง ที่อาจเกิดขึ้น และแก้ไขให้เหมาะสมก่อนนำเสนอในบทความ

           2.5 การใช้ปัญญาประดิษฐ์ในงานวิเคราะห์ข้อมูล ในกรณีที่ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการวิเคราะห์ข้อมูล ผู้เขียนควรระบุรายละเอียดที่สำคัญ เช่น ชื่อเครื่องมือ เวอร์ชัน หรือหลักการทำงานโดยสังเขป เพื่อให้สามารถตรวจสอบหรือทำซ้ำได้

           2.6 การใช้ปัญญาประดิษฐ์ที่ไม่เหมาะสม ผู้เขียนต้องไม่ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในลักษณะดังต่อไปนี้

                  - สร้างข้อมูลเท็จ หรือบิดเบือนผลการวิจัย
                  - สร้างแหล่งอ้างอิงที่ไม่มีอยู่จริง
                  - ใช้ปัญญาประดิษฐ์เขียนบทความแทนโดยไม่มีการตรวจสอบและปรับแก้อย่างเหมาะสม
                  - ใช้เพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบการคัดลอกผลงาน (plagiarism)
                  - ใช้สร้างข้อมูล ภาพ หรือเนื้อหาโดยไม่เปิดเผย 
                     ฯลฯ ที่ขัดต่อจริยธรรมการตีพิมพ์

3. แนวปฏิบัติสำหรับผู้ทรงคุณวุฒิ (Guidelines for Reviewers)

           3.1 การรักษาความลับของต้นฉบับ  ผู้ทรงคุณวุฒิต้องรักษาความลับของต้นฉบับอย่างเคร่งครัด และไม่เปิดเผยข้อมูลหรือเนื้อหาของบทความต่อบุคคลอื่น

           3.2 การใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างระมัดระวัง  ผู้ทรงคุณวุฒิควรหลีกเลี่ยงการนำต้นฉบับหรือข้อมูลจากบทความเข้าสู่ระบบปัญญาประดิษฐ์สาธารณะ เพื่อป้องกันการรั่วไหลของข้อมูลและการละเมิดความลับ

           3.3 เงื่อนไขการใช้ปัญญาประดิษฐ์   หากมีความจำเป็นต้องใช้ปัญญาประดิษฐ์เป็นเครื่องมือช่วยวิเคราะห์ ผู้ทรงคุณวุฒิต้องมั่นใจว่าเครื่องมือนั้นมีความปลอดภัย ไม่มีการจัดเก็บหรือเผยแพร่ข้อมูลต้นฉบับ ไม่กระทบต่อความลับของผู้เขียน

           3.4 ความรับผิดชอบในการประเมินบทความการประเมินคุณภาพบทความ การให้ข้อเสนอแนะ และการตัดสินใจเชิงวิชาการ ต้องเป็นดุลยพินิจของผู้ทรงคุณวุฒิเท่านั้น ไม่ควรใช้ปัญญาประดิษฐ์ดำเนินการแทนทั้งหมด

           3.5 จริยธรรมและความเป็นธรรมในการประเมิน  ผู้ทรงคุณวุฒิต้องประเมินบทความอย่างเป็นธรรม ปราศจากอคติ และไม่ใช้ข้อมูลจากบทความเพื่อประโยชน์ส่วนตน

 4. แนวปฏิบัติสำหรับกองบรรณาธิการ (Guidelines for Editors)

           4.1 การใช้ปัญญาประดิษฐ์ในงานบรรณาธิการ กองบรรณาธิการสามารถใช้ปัญญาประดิษฐ์เพื่อสนับสนุนงานด้านเทคนิค เช่น การตรวจสอบภาษา การจัดรูปแบบเอกสาร การคัดกรองบทความเบื้องต้น หรือการช่วยตรวจสอบความครบถ้วนของต้นฉบับ ทั้งนี้ต้องไม่ใช้แทนการพิจารณาทางวิชาการ

           4.2 การตัดสินใจเชิงบรรณาธิการ การตัดสินใจรับ ปฏิเสธ หรือขอแก้ไขบทความ ต้องดำเนินการโดยบรรณาธิการที่เป็นมนุษย์เท่านั้น โดยอาศัยดุลยพินิจทางวิชาการและจริยธรรม ไม่มอบหมายให้ปัญญาประดิษฐ์ตัดสินใจแทน

           4.3 การคุ้มครองความลับของต้นฉบับ กองบรรณาธิการต้องรักษาความลับของต้นฉบับและข้อมูลของผู้เขียนอย่างเคร่งครัด และต้องไม่นำต้นฉบับหรือข้อมูลเข้าสู่ระบบปัญญาประดิษฐ์สาธารณะที่อาจก่อให้เกิดการรั่วไหลของข้อมูล

           4.4 การใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างปลอดภัย  หากมีการใช้ปัญญาประดิษฐ์ กองบรรณาธิการต้องมั่นใจว่าเครื่องมือดังกล่าวไม่มีการจัดเก็บ เผยแพร่ หรือใช้ข้อมูลต้นฉบับในทางที่ละเมิดความเป็นส่วนตัวหรือจริยธรรมการตีพิมพ์

           4.5 การตรวจสอบการใช้ปัญญาประดิษฐ์ของผู้เขียน กองบรรณาธิการมีหน้าที่ตรวจสอบว่าผู้เขียนได้เปิดเผยการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างเหมาะสม หากพบการใช้โดยไม่เปิดเผย หรือใช้ในลักษณะที่ไม่เหมาะสม อาจพิจารณาปฏิเสธบทความหรือดำเนินการตามจริยธรรมของวารสาร

           4.6 การส่งเสริมมาตรฐานจริยธรรม  กองบรรณาธิการต้องส่งเสริมความตระหนักรู้เกี่ยวกับการใช้ปัญญาประดิษฐ์อย่างมีจริยธรรมแก่ผู้เขียนและผู้ทรงคุณวุฒิ รวมถึงปรับปรุงนโยบายให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี

           4.7 การจัดการกรณีละเมิดนโยบาย ในกรณีที่ตรวจพบการใช้ปัญญาประดิษฐ์ที่ขัดต่อนโยบาย เช่น การสร้างข้อมูลเท็จหรือแหล่งอ้างอิงปลอม กองบรรณาธิการต้องดำเนินการตามขั้นตอนจริยธรรมของวารสาร เช่น การปฏิเสธบทความ การเพิกถอนบทความ หรือการแจ้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

5. การบังคับใช้และความรับผิดชอบ (Enforcement and Responsibility)

           5.1 การปฏิบัติตามนโยบาย ผู้เขียน ผู้ทรงคุณวุฒิ และกองบรรณาธิการทุกฝ่ายต้องปฏิบัติตามนโยบายการใช้ปัญญาประดิษฐ์ของวารสารอย่างเคร่งครัด โดยการใช้ปัญญาประดิษฐ์ต้องอยู่ภายใต้หลักความโปร่งใส ความรับผิดชอบ และจริยธรรมทางวิชาการ

           5.2 ผลกระทบจากการไม่ปฏิบัติตามนโยบาย  บทความที่ไม่เป็นไปตามนโยบายนี้ อาจถูกดำเนินการอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่าง ดังต่อไปนี้

                  - ปฏิเสธการตีพิมพ์ก่อนเข้าสู่กระบวนการเผยแพร่
                  - ให้แก้ไขหรือชี้แจงเพิ่มเติมเกี่ยวกับการใช้ปัญญาประดิษฐ์
                  - ถอนบทความระหว่างกระบวนการพิจารณา
                  - เพิกถอนบทความภายหลังการตีพิมพ์ ตามหลักจริยธรรมการตีพิมพ์

           5.3 การตรวจสอบและกระบวนการทางจริยธรรม ในกรณีที่สงสัยว่ามีการใช้ปัญญาประดิษฐ์ในลักษณะที่ไม่เหมาะสม เช่น การสร้างข้อมูลเท็จ การไม่เปิดเผยการใช้ปัญญาประดิษฐ์ หรือการสร้างแหล่งอ้างอิงที่ไม่มีอยู่จริง วารสารจะดำเนินการตรวจสอบตามแนวทางจริยธรรมการตีพิมพ์ โดยอาจให้ผู้เขียนชี้แจงหรือส่งหลักฐานประกอบ

           5.4 ความรับผิดชอบของผู้เขียน ผู้เขียนต้องรับผิดชอบต่อเนื้อหาทั้งหมดของบทความ รวมถึงส่วนที่มีการใช้หรือได้รับความช่วยเหลือจากปัญญาประดิษฐ์ โดยไม่สามารถโอนความรับผิดชอบดังกล่าวให้แก่เครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ได้

           5.5 การรักษามาตรฐานทางวิชาการ มาตรการดังกล่าวมีขึ้นเพื่อรักษามาตรฐานสากลด้านความโปร่งใส ความน่าเชื่อถือ และความซื่อสัตย์ทางวิชาการของวารสาร