การใช้กฎหมายเชิงยุทธศาสตร์ในการบริหารสถานศึกษาตามหลักธรรมาภิบาล

อภิภัสร์  ปาสานะเก; ชัยวัฒน์  ป้อมพิทักษ์; กรกนก  พนาอุดม; นนทรี อินทรวิชา; สาลินี  ลิขิตพัฒนะกุล; ปพิชญา ฐานวิศัย

ผู้แต่ง

อภิภัสร์ ปาสานะเก คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีปทุม
ชัยวัฒน์ ป้อมพิทักษ์ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีปทุม
กรกนก พนาอุดม มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย
นนทรี อินทรวิชา มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย
สาลินี ลิขิตพัฒนะกุล มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย
ปพิชญา ฐานวิศัย มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย

คำสำคัญ:

กฎหมายการศึกษา, การบริหารสถานศึกษา, ธรรมาภิบาล, หลักนิติธรรม

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาบทบาทของกฎหมายในฐานะเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ของการบริหารการศึกษา โดยตั้งอยู่บนสมมติฐานว่ากฎหมายมิได้เป็นเพียงข้อจำกัดของการใช้อำนาจ หากแต่เป็นกรอบกำหนดทิศทาง โครงสร้างอำนาจ และมาตรฐานความรับผิดของการบริหารสถานศึกษา วัตถุประสงค์ของการศึกษาคือ (1) วิเคราะห์แนวคิดและหลักการที่เชื่อมโยงกฎหมายกับการบริหารการศึกษาและธรรมาภิบาล และ (2) สังเคราะห์กรอบการออกแบบการบริหารสถานศึกษาที่สอดคล้องกับหลักกฎหมาย บทความนี้ใช้การศึกษาเอกสารและการวิเคราะห์เชิงแนวคิดทางกฎหมายและการบริหารการศึกษา โดยวิเคราะห์ตัวบทกฎหมาย หลักกฎหมายมหาชน งานวิชาการ และการเปรียบเทียบแนวทางต่างประเทศ

ผลการศึกษาพบว่า การบูรณาการกฎหมายในฐานะเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ช่วยยกระดับการบริหารสถานศึกษาจากการปฏิบัติตามกฎไปสู่การบริหารที่มีทิศทาง ความคาดหมายได้ และความชอบธรรมเชิงสถาบัน กฎหมายทำหน้าที่เป็นโครงสร้างต้นน้ำที่กำหนดขอบเขตอำนาจ การใช้ดุลพินิจ และกลไกความรับผิด ซึ่งส่งเสริมทั้งประสิทธิภาพการบริหารและความยั่งยืนขององค์กรการศึกษา การวิเคราะห์เปรียบเทียบชี้ว่าการออกแบบกฎหมายแบบยึดหลักการ ควบคู่กลไกตรวจสอบและการเปิดเผยข้อมูล สามารถสร้างสมดุลระหว่างความยืดหยุ่นและความรับผิดได้ จึงเสนอแนะให้หน่วยงานกำกับจัดระบบกฎหมายและกรอบความรับผิดให้สอดคล้อง เสริมสมรรถนะด้านกฎหมายและธรรมาภิบาลของผู้บริหารสถานศึกษา และออกแบบกระบวนการตัดสินใจที่เป็นธรรมและโปร่งใส เพื่อเสริมสร้างความเชื่อมั่นของสังคมต่อระบบการศึกษาในระยะยาว

เอกสารอ้างอิง

.เกรียงไกร เจริญธนาวัฒน์. (2555). หลักพื้นฐานกฎหมายมหาชน ว่าด้วย รัฐ รัฐธรรมนูญ และกฎหมาย. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์เดือนตุลา.

ชนิตา รักษ์พลเมือง. (2557). คดีทางปกครองที่เกี่ยวข้องกับครู คณาจารย์ และบุคลากรทางการศึกษา. วารสารครุศาสตร์, 42(1), 141-159.

ชาญชัย แสวงศักดิ์. (2556). กฎหมายมหาชน ความเป็นมา ทฤษฎี และหลักการที่สำคัญ. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์เดือนตุลา.

พระครูสังฆรักษ์ไชยรัตน์ ชยรตโน. (2558). การบริหารการศึกษา. วารสารมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตร้อยเอ็ด, 4(2), 320-325.

พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2547. (23 ธันวาคม 2547). ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 121 ตอนที่ 79 ก, หน้า 22-74.

พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2546. (6 กรกฎาคม 2546). ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 120 ตอนที่ 62 ก, หน้า 1-30.

ภูรินทร์ อินทร์รักษ์. (2568). การบริหารตามหลักธรรมาภิบาลของสถานศึกษา สังกัดสำนักงานส่งเสริมการเรียนรู้ประจำจังหวัดราชบุรี. วิทยานิพนธ์หลักสูตรศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชาการบริหารการศึกษา, มหาวิทยาลัยศิลปากร.

มานิตย์ จุมปา. (2551). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (พ.ศ. 2550). พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: บริษัท วี. พริ้นท์ (1991) จำกัด.

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. (6 เมษายน 2560). ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 134 ตอนที่ 40 ก, หน้า 1-90.

วุฒิพงษ์ แสนจันทร์, วิชาญ เหรียญวิไลรัตน์, และ ณัฐภูมินทร์ ยศแก้ว. (2565). การกระจายอำนาจ

การบริหารการศึกษาต่อการบริหารสถานศึกษาโรงเรียนบ้านขุนประเทศ สังกัดเขตหนอง

แขมกรุงเทพมหานคร.

วารสารวิชาการรัตนบุศย์ (RATANABUTH JOURNAL), 4(1), 36–48.สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่ง

ประเทศไทย (องค์การมหาชน). (2568). TIJ จัดประชุมเปิดบทวิเคราะห์รายงาน เชิงลึก

สถานการณ์หลักนิติธรรมไทย จากผลสำรวจ WJP. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา:

https://www.tijthailand.org/th/what-we-do/detail/506. [2 กุมภาพันธ์ 2569]

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2553). แผนการศึกษาแห่งชาติฉบับปรับปรุง (พ.ศ. 2552-2559).

: ฉบับ สรุป. กรุงเทพฯ : พริกหวานกราฟฟิค จํากัด.

สำนักงานศาลปกครอง. (ม.ป.ป.). วิเคราะห์เหตุแห่งการฟ้องคดีปกครองเพื่อเสนอแนะแนวทางปฏิบัติ

ราชการ จากคำวินิจฉัยของศาลปกครองสูงสุด: กรณีสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้น

พื้นฐาน (สพฐ.) ในส่วนคดีพิพาทเกี่ยวกับการบริหารงานบุคคลและวินัยของข้าราชการครู

และบุคลากรทางการศึกษา. กรุงเทพฯ: กลุ่มวิเคราะห์เหตุแห่งการฟ้องคดีปกครอง สำนัก

ส่งเสริมงานคดีปกครอง.

อภิชัย พันธเสน และคณะ. (2558). การสังเคราะห์งานวิจัยว่าด้วยปัญหาและข้อเสนอแนะใน

กระบวนการจัด การศึกษาไทย: ประเด็นปัญหาคุณภาพการศึกษา (2535-2558): รายงาน

วิจัยฉบับสมบูรณ์. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.

Basic Act on Education 2006. (2006). Act No. 120 of 2006 (Act No. 120 of December 22, 006). Retrieved from

https://www.japaneselawtranslation.go.jp/en/laws/view/2442/en. [February 12, 2026].

Basic Law for the Federal Republic of Germany. (2025). Basic Law for the Federal

Republic of Germany in the revised version published in the Federal Law

Gazette Part III, classification number 100-1, as last amended by the Act of 22 March 2025 (Federal Law Gazette 2025 I, No. 94). Retrieved from https://www.gesetze-im-internet.de/englisch_gg/englisch_gg.html. [February 12, 2026].

Bovens, M. (2004). Public accountability (First draft, please do not quote; eventually

to be published in E. Ferlie, L. E. Lynn Jr., & C. Pollitt (Eds.), The Oxford handbook of public management). Oxford University Press.

Dieude, A., & Prøitz, T. S. (2024). School leaders’ autonomy in public and private school contexts: Blurring policy requirements. Nordic Studies in Education, 44(1), 1–23.

Herrebosch, N., Willemsa, C., & Popelier, P. (2026). Breaking open the dichotomy between goal- based and rule-based regulation: A discretion index for evaluating regulatee discretion. The Theory and Practice of Legislation, 14(1), 165–

Lascoumes, P., & Le Galès, P. (2007). Introduction: Understanding public policy through its instruments—From the nature of instruments to the sociology of public policy instrumentation. Governance: An International Journal of Policy, Administration, and Institutions, 20(1), 1–21.

Legislation.gov.uk. (2002). Education Act 2002. [online]. from: https://www.legislation.gov. uk/ukpga/2002/32/contents. [February 12, 2026].

______________ (2010). Academies Act 2010. .[online]. from: https://www.legislation.gov. uk/ukpga/2010/32/contents. [February 12, 2026].

Lopez, A. C., & Bauyot, M. M. (2025). Stakeholders' involvement in school-based programs: A case study. International Journal of Multidisciplinary Educational Research and Innovation, 3(1), 52–75.

Rock, E. (2017). Accountability: A core public law value? Australian Journal of Administrative Law, 24, 189–212.

Taufiqurokhman, & Almuqsith, L. (2025). Comparative perspectives on good governance: Global principles and local realities. Politeia: Journal of Public Administration and Political Science and International Relations, 3(4), 271–285.

Turhan, S., & Güneyl, A. (2022). A participatory and democratic education administration model: Local education boards. International Journal of Progressive Education, 18(5), 32–58.

Zirk-Sadowski, M. (2024). Legality and proportionality in the performance of law: Introduction. In Undecidabilities and Law: The Coimbra Journal for Legal Studies (Issue 4, pp. 7–19). Coimbra University Press.