ศึกษาอิทธิพลความเชื่อเรื่องเวสสันดรชาดกที่มีผลต่อการพัฒนาวัด ในจังหวัดชัยภูมิ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ดังนี้ 1 ศึกษาความเชื่อและแนวปฏิบัติเรื่องเวสสันดรชาดก 2 ศึกษาประเพณีการจัดเทศน์มหาชาติประจำปี ของพระสงฆ์ในจังหวัดชัยภูมิ 3 ศึกษาอิทธิพลความเชื่อเรื่องเวสสันดรชาดกที่มีผลต่อการพัฒนาวัดในจังหวัดชัยภูมิ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ จัดเก็บข้อมูลด้วยวิธีการลงพื้นที่สัมภาษณ์กลุ่มประชาชน ในตำบลกุดชุมแสง อำเภอหนองบัวแดง จังหวัดชัยภูมิ จำนวน 15 คน โดยแบ่งเป็นพระภิกษุจำนวน 5 รูป บุคคลทั่วไปจำนวน 10 คน ใช้วิธีการเจาะจงตามประเด็นที่ต้องการศึกษาวิจัย จำนวน 15 รูป/คน

ผลการวิจัยพบว่า 1) ความเชื่อเรื่องเวสสันดรชาดกในจังหวัดชัยภูมิฝังราก ลึกผ่านคติเรื่อง "การบำเพ็ญทานบารมี" โดยเฉพาะความเชื่อที่ว่าการฟังเทศน์มหาชาติให้จบภายในวันเดียวจะอานิสงส์นำไปสู่การเกิดในยุคพระศรีอริยเมตไตรย ส่งผลให้เกิดแนวปฏิบัติในการสืบทอดหลักธรรมผ่านงานศิลปกรรม การสวด และการจำลองวิถีชีวิตตามเนื้อหาในกัณฑ์ต่าง ๆ 2) พระสงฆ์ในจังหวัดชัยภูมิมีบทบาทสำคัญในการเป็นผู้นำทางจิตวิญญาณและผู้รักษาจารีต "งานบุญผะเหวด" (บุญมหาชาติ) โดยมีการจัดรูปแบบเทศน์มหาชาติที่เป็นเอกลักษณ์ เช่น การเทศน์ทำนองอีสาน (เทศน์สังกาส) การจัดขบวนแห่พระเวสสันดรเข้าเมือง และการตกแต่งศาลาการเปรียญให้เป็นป่าหิมพานต์ ซึ่งเป็นกลไกในการสร้างความสามัคคีระหว่างวัดและชุมชน 3) ความเชื่อเรื่องเวสสันดรชาดกส่งผลโดยตรงต่อการพัฒนาวัดในหลายมิติ คือ มิติด้านศาสนวัตถุ ผ่านการระดมทุนจากการเทศน์มหาชาติเพื่อสร้างและบูรณะศาสนสถาน และ มิติด้านการจัดการ โดยใช้ทุนทางวัฒนธรรมนี้เป็นศูนย์กลางในการบริหารจัดการวัดแบบมีส่วนร่วม ทำให้วัดกลายเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ส่งเสริมให้วัดในจังหวัดชัยภูมิมีความเข้มแข็งและยั่งยืน